5 năm sau Covid-19, Hồ Nguyễn Minh Tâm (14 tuổi, Cần Thơ) vẫn còn hối tiếc vì nhiều điều chưa kịp làm cho tía.

Làn sóng đại dịch đi qua cướp đi sinh mạng của hơn 32.000 người, và để lại 4.400 đứa trẻ mồ côi, giống như Tâm. Nhiều em trong số ấy đã và đang học cách vượt qua cú sốc của cuộc chia ly không được chuẩn bị trước, và từng bước trưởng thành trong một phiên bản tốt hơn của chính mình.

VnExpress kể lại hành trình lớn lên vắng bóng mẹ, cha của những đứa trẻ tại trường Hy Vọng (HOPE School) – nơi nuôi dạy và chăm sóc những trẻ mồ côi do đại dịch Covid-19. Chúng có thể tương đồng về hoàn cảnh, nhưng mỗi đứa trẻ lựa chọn đối diện với nỗi đau và chấp nhận, vượt qua theo cách của riêng mình. 

Ước mơ của tía

Ngày hoàn thành bức tranh màu đầu tiên, người mà Hồ Nguyễn Minh Tâm muốn khoe nhất là tía. Hồi còn sống, lúc nào ông cũng muốn con gái tập vẽ màu thay vì chỉ dùng chì, nhưng em lười, không làm như tía bảo.

“Ước gì con của ngày xưa là con của bây giờ thì hay biết mấy”, Tâm nhớ lại.

Năm 2021, tía qua đời. Đến khi ấy, em vẫn chưa vẽ được bức tranh màu nào, và cũng không kịp nói “con yêu tía”.

“Ước gì con có thể quay lại, quay lại khoảng thời gian tươi đẹp khi còn tía ở bên cạnh ủng hộ những ước mơ của con”, Tâm tâm sự trong bức thư viết cho người cha đã mất.

“Tía ơi! Đã lâu lắm rồi tía con mình không được gặp nhau, đã lâu lắm rồi con không được nghe giọng tía kêu tên ở nhà của con “Rùa ơi!” hay “con bé Rùa đâu rồi?”. Con nhớ những lần tía dẫn cả nhà đi chơi, những lần tía còn cười đùa vui vẻ với con, kể cả những lần la mắng, đánh đít anh em tụi con bằng thắt lưng vì tụi con hư, ước gì con có thể quay lại, quay lại khoảng thời gian tươi đẹp khi còn tía ở bên cạnh ủng hộ những ước mơ của con.

Cái hồi con bé xíu, có bữa con ngồi hát một mình, tía vào phòng quay lén con hát, con lúc đó xấu hổ quá nên giấu tía xóa cái video đó trong điện thoại của tía. Còn có bữa con bảo với tía là con sau này lớn lên sẽ trở thành hoạ sĩ, tự nhiên tía bảo vẽ một bức tranh hoàn chỉnh

cho tía, mà hồi xưa chỉ biết vẽ chì nên khi tía bảo vẽ luôn cả màu thì con đâm ra lười nên không vẽ luôn. Bây giờ nhớ lại mấy lúc như thế, con ước gì con của ngày xưa là con của bây giờ thì hay biết mấy. Con ước có thể hát cho tía nghe, dù con hát vẫn chưa hay, con ước có thể vẽ tranh cho tía ngắm dù trình độ bây giờ con vẽ vẫn chưa có gì cao siêu. Con ước tía có thể thấy con đã trưởng thành nhường nào, con muốn tía thấy đứa con gái ngây thơ của tía hồi xưa bây giờ cũng đã bắt đầu học cuối cấp hai rồi.

Không biết ở trên cao tía có biết không, không biết tía có thấy hay để ý những lần mặt con đơ ra, những lần mắt con rưng rưng hay đôi lông mày nhíu lại khi đi ra ngoài đường và thấy mấy đứa nhỏ quấn quít lấy tía của tụi nó.

Nghe có hơi xấu tính nhưng thật lòng con ghen tị với tụi nó lắm, tụi nó làm con nhớ tía kinh khủng, không hiểu sao, tụi nó khiến con có cảm giác cũng muốn được ôm tía, được nắm tay, hay buồn thì được tía thương yêu dỗ dành và được bày tỏ những tình cảm quý mến mà chưa kịp nói ra với tía.

Con hận ông trời dữ lắm, con không quan tâm nghĩ vậy có tội hay không, con cứ hận. Vì ổng đưa tía đi sớm và đột ngột quá, làm con không kịp chuẩn bị tinh thần, không kịp mở miệng nói câu “con yêu tía”. Ông trời ổng đưa tía đi mà không để lại gì ngoài vết thương khó lành ngay trong lòng con, và cả nỗi hối hận sâu đậm vì có những lần hư hỏng không nghe lời. Có những lúc thật sự con bị tiêu cực. Con đã từng muốn ổng bắt con đi theo tía luôn,

nhưng mà con nhớ rằng con còn má và hai anh em ở nhà nữa, nên con chọn tiếp tục bước đi trên cuộc sống thiếu vắng hình bóng người đàn ông mà con yêu nhất. 

Được gặp lại tía chắc vui lắm, cho dù đó là lần cuối, cho dù gặp lại chỉ đã nghe tía chửi vì đã thức khuya chơi game và nghiện điện thoại trong suốt thời gian không có tía bên cạnh. Con thật tình vẫn sẽ nghe tía la, sẽ ghi nhớ từng lời nói cho tới khi nó kết thúc. Con nhớ giọng của tía, dù cho có là la mắng hay bất cứ thứ gì, nhớ lắm nhớ lắm.

Tía ơi! Nếu có kiếp sau, con muốn được tiếp tục được làm con của tía. Tía nhớ nếu con có hư thì chửi con nhiều vô nha, con sẽ vui lắm, sau đó con sẽ hứa rằng con sẽ ngoan và sẽ không giận đâu. 

Con thương tía nhiều lắm!”

Vào trường Hy Vọng, Tâm bắt đầu tập vẽ màu. Em tự học cách pha màu acrylic. Từ 4 màu nguyên bản – xanh dương, vàng, đỏ, đen – em biến tấu ra đủ loại màu sắc khác nhau.

“Em không biết tỷ lệ, em cứ pha thôi”, Tâm nói.

Vốn là cô bé miền Tây quen cảnh sông nước miệt vườn, Tâm quyết định sống xa nhà khi vừa lên lớp 7.

Năm đầu tiên – 2021 – trường đến tận nhà tuyển sinh, má hỏi “có dô hông”, Tâm lắc đầu. Em không muốn xa nhà.

Năm thứ hai, trường lại đến, má lần nữa hỏi “trường còn tuyển này, có dô hông”.

“Em suy nghĩ quá trời luôn”, Tâm kể.

Sau ngày tía mất, má phải bán căn nhà gạch bên sông trả nợ, xây ngôi nhà mới nhỏ hơn. Làm giáo viên không đủ nuôi ba anh em, má xoay xở bán cơm, nước, kiếm thêm vào những lúc không đi dạy.

“Em đổi ý do nhà khổ quá, không có nhiều tiền, tự nhiên nuôi 3 con heo trong nhà. Ai chịu nổi”, Tâm nói.

Tâm tự học pha màu để có thể vẽ tranh màu như mong ước của tía.

Lớp 7, vào trường HOPE, Tâm không biết nói chuyện với ai. Cô bé tự ti vì khuôn mặt “xấu quắc, mụn này kia”. Thầy cô gợi ý em tham gia câu lạc bộ (CLB) Mỹ Thuật, từ đó quanh quẩn bên cây cọ và màu vẽ.

Không giống bạn bè thường vẽ tranh phong cảnh, Tâm thích vẽ người. Em cũng không biết tại sao, chỉ tự phác thảo theo những gương mặt hiện lên trong đầu. Đôi khi, cảm hứng đến sau khi em đọc xong một cuốn sách, hoặc nghe một bài hát. Thỉnh thoảng, em vẽ chân dung bạn bè, rồi chụp ảnh gửi đi như món quà.

Khi mới vào trường, tranh của Tâm thường có gam màu trầm buồn, càng ngày em càng dùng nhiều màu sắc tươi sáng hơn. Bức tranh bên phải, Tâm lấy cảm hứng từ nhân vật Hà Lan và Ngạn, sau khi đọc Mắt biếc của Nguyễn Nhật Ánh.

Năm ngoái, hoạ sĩ Trương Trung đưa cả lớp ra biển vẽ, nhưng nét vẽ không ra như em muốn. Tâm bật khóc. Được thầy cô động viên, em cũng hoàn thành. Buổi đó, tranh của Tâm là bức duy nhất họa sĩ không chỉnh sửa gì.

Một ngày, tụi nhỏ cùng phòng trêu “cái mặt vầy mà vẽ đẹp vậy trời”, rồi có đứa bắt chuyện vì thích tranh của em, nói “ê mày chỉ tao đi”, thế là Tâm có bạn.

Đến giờ, em vẫn thấy mình vẽ “không đẹp gì hết”, vì nhiều bức không giống ý em. Nhưng em bắt đầu nuôi ước mơ trở thành hoạ sĩ, giống như tía từng động viên.

Từ hồi học ở đây, em tự thấy mình vẽ lên tay hẳn. Nhiều người nói chuyện với em về hội hoạ hơn. CLB cũng bắt đầu nhận được những đơn hàng vẽ nón, tranh tặng. Trên những bức tường quanh ngôi trường, nhiều bức hoạ có chữ ký “Minh Tâm” ở góc.

Thế nhưng, hơn tất thảy, điều em mong muốn nhất là tía “ở trên cao” có thể nhìn thấy cô con gái ương bướng không chịu vẽ tranh màu khi xưa, nay đã lớn khôn.

“Con ước tía có thể thấy con đã trưởng thành nhường nào, con muốn tía thấy đứa con gái ngây thơ của tía hồi xưa bây giờ cũng đã bắt đầu học cuối cấp hai rồi”, Minh Tâm viết.

Nơi cơn giận đi qua

Hai năm trước, Tăng Vòng Kỳ Hào (17 tuổi, TP HCM) được dì tặng một chiếc máy nghe nhạc cầm tay nhân dịp sinh nhật. Mỗi khi có chuyện bực mình, em lại tháo ra lắp lại. Dạo gần đây, số lần chiếc máy bị tháo ra ít dần.

“Ngày xưa ở nhà, cọc chuyện gì là em đập đồ. Đập xong, em lại tháo ra đem bán”, Hào kể về cách giải tỏa những cơn giận dữ.

Bình thường, Hào ít nói, vui vẻ, không mấy khi để lộ điều gì. Nhưng mỗi khi cơn giận bộc phát, em trở nên mất kiểm soát với cảm xúc của mình.

Bên trong “đại bản doanh” của CLB Robotics tại trường Hy Vọng.

Ba mẹ ly dị từ khi Hào 6 tuổi, còn em gái mới lên 3. Người ta hỏi theo ai, hai anh em đều ôm riết mẹ. Không đứa nào muốn về với người cha “đi nhậu miết, rồi về đánh mẹ, đánh con”.

Mẹ đưa hai anh em từ Long An lên Sài Gòn, thuê một phòng trọ chưa tới 15 m2, gần chợ linh kiện cũ Nhật Tảo, vừa giữ xe vừa bán nước. Ông ngoại ở ngay gần đó, trở thành chỗ dựa cho ba mẹ con.

Hào chưa từng nghĩ mình có thể tự lắp ráp thứ gì. Việc em giỏi nhất là tháo dỡ các món đồ điện tử của ông ngoại. Nhà không có đồ chơi, chỉ có quạt điện, điện thoại, laptop… mà ông ngoại thu gom từ những chợ đồ cũ. Cậu bé bắt chước ông và cậu, nghịch ngợm tháo từng món đồ điện tử, lọc ra những phần còn bán được.

“Ghiền lắm. Chấm cái hàn vào thấy nó cháy là thích từ đó tới giờ luôn”, cậu kể.

Chiếc máy nghe nhạc cầm tay – thứ được Hào dùng để giải tỏa cảm xúc.

Dịch tới, mẹ Hào làm tình nguyện viên tuyến đầu rồi dính bệnh. Hào không nhớ mẹ đi cách ly bao lâu. Đùng một cái, cuối tháng 8 năm 2021, cậu nhắn tin báo mẹ mất. Mẹ đi cách ly nguyên vẹn, lúc về chỉ còn hũ tro và một chiếc điện thoại cũ.

“Lúc nghe tin em chưa nói cho em gái. Dắt nó về cúng thì nó mới biết”, Hào kể.

Mẹ mất, Hào về ở với ông ngoại, còn em gái qua sống với dì. Ông chẳng bao giờ nói chuyện học hành, lên lớp là được. Biết nhà khó khăn, Hào tự vạch sẵn con đường học hết lớp 9 rồi nghỉ, đi làm phụ ông nuôi em gái đi học.

Một hôm, Hào được một cô ở Hội phụ nữ phường giới thiệu về trường Hy Vọng, hỏi “có muốn vô thử không”. Về nhà, em nói với ông về một nơi lo ăn, học miễn phí ở tận Đà Nẵng.

“Ông nói ‘mày muốn sao thì muốn’. Ông không cản”, Hào kể. “Em nghĩ được học hết lớp 12, rồi còn lên đại học, ngại gì không thử, không mất gì nhiều. Linh tính mách bảo em đi”.

Hào định đi trước, học thử, nếu ổn thì mới cho em theo, nhưng em gái không chịu, khăng khăng “có đi thì hai đứa cùng đi”.

Ngày tiễn hai cháu lên tàu đi Đà Nẵng, ông ngoại dặn: “Mày cứ học đi, có thể đây là lần cuối mày được đi học đầy đủ”.

Quyết định đi Đà Nẵng học trở thành bước ngoặt lớn của hai anh em.

Kỳ Hào cùng các bạn tự thực hiện mọi bước để tạo ra một con robot – từ lên ý tưởng, lập trình, đến lắp ráp.

Vào HOPE, hai anh em phải làm quen với một lịch trình sinh hoạt dày đặc từ 5h30 sáng – tập thể dục, làm vườn, đi học, sinh hoạt CLB…

Lúc đầu, Hào theo bạn tới CLB Robotics vốn chỉ để trốn làm vườn. Giai đoạn đó, cả CLB đang “kẹt” vì mãi không xử lý được một lỗi của con robot, trong khi sắp tới một cuộc thi cấp quốc gia. Hào ngồi “quậy quậy chọt chọt”, thế rồi vô tình sửa được.

“Tụi nó vui lắm, không ngờ một thằng tay mơ làm được. Lúc đó em biết gì đâu. Mình vui theo mấy đứa”, Hào kể.

Cả nhóm đề xuất với thầy quản nhiệm để Hào trở thành thành viên chính thức của CLB Robotics – chỉ hai tuần trước cuộc thi.

Kể từ đó, Hào gần như dành toàn bộ thời gian với đam mê mới: lắp ráp robot. Cậu và các bạn có thể ngồi mày mò, nghiên cứu cách lắp ráp từ 5h sáng cho tới tận 23h khuya, chỉ nghỉ đi ăn.

“Lúc làm em tập trung hẳn, bỏ ngoài tai mọi người luôn”, Hào nói.

CLB Robotics đã tham gia và dành giải tại nhiều cuộc thi. Sắp tới, Hào cùng đồng đội đại diện Việt Nam tham gia cuộc thi Robotics tại Hàn Quốc.

Hành trình của CLB Robotics tại trường HOPE từ những ngày đầu đến khi chinh phục nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế.

Lắp ráp robot là một quá trình thử và sai. Cả đội thường xuyên phải tranh luận, rồi cùng nhau kiểm tra nhiều phương án để tìm ra lời giải sau cùng. Cậu điều chỉnh cảm xúc từng tí một để trao đổi hiệu quả với bạn bè, tìm ra giải pháp cho mọi tình huống.

“Làm robot rèn cho mình sự tập trung. Nó cũng thay đổi cách em tư duy, suy nghĩ”, Hào nói. “Vào đây em đỡ cọc. Em cũng nói chuyện với cô tâm lý để biết cách giảm sự bực tức trong người mình”.

Từ ngày biết làm robot, cậu mua đồ điện tử về. Mỗi lần bực mình là lậm lụi làm, trở thành nơi để cơn giận có chỗ đi qua.

Hào cũng bắt đầu biết nuôi những ước mơ và kế hoạch riêng cho mình. Cậu không định học đại học vì “tốn thời gian, chi phí, nhà không đáp ứng được”. Thay vào đó, Hào nhắm đến các trường nghề cơ khí, nơi có ký túc xá, chi phí phù hợp và dự định xin học bổng qua kết nối của nhà trường.

“Tương lai, em muốn quay lại trường làm người dẫn dắt khóa sau về robot, giúp tụi nhỏ có những cơ hội mà em từng được trao”, Hào nói.

Mở lòng nhờ đam mê

“Cô lấy cái đó ra đi, con sợ lắm”, Lê Văn Quang (10 tuổi, Huế) hoảng sợ nói với cô Nguyễn Ngọc Lan Phương, chuyên viên y tế trường Hy Vọng, khi nhìn thấy bình bóng thở oxy ở góc phòng.

Bóng thở oxy là nỗi ám ảnh với Quang, bởi nó gắn liền với lần cuối Quang nhìn thấy mẹ. Hôm ấy, mẹ không thở được, ba điện bác sĩ. Một chiếc xe màu trắng đậu trước nhà, mẹ được đẩy đi trên băng ca, còn ba đi theo bóp bóng thở. Từ đó, mẹ đi luôn không về. Khi ấy, Quang mới 5 tuổi.

Lê Văn Quang trong buổi tập trống với các anh trong CLB.

Quang vào trường Hy Vọng từ lớp 1, vẫn chưa biết đánh vần, làm toán, đánh răng, hay làm vệ sinh cá nhân. Em chưa từng học mẫu giáo. Tất cả đều nhờ các anh chị và thầy cô trong trường bày lại.

“Hồi xưa hắn cứ ở sau mông người ta, ló mắt ra, nhìn thế giới xung quanh phía sau. Ai kêu nó cũng không lại. Cứ im im”, cô Phương kể.

Năm 2022, Quang tình cờ tìm được sân khấu của mình khi CLB Âm nhạc mua về bộ trống. Em từng được học trống tại Huế và khoái bộ môn này. Mỗi tuần, em học hai buổi, từ 4h đến 6h chiều, và cũng là khoảng thời gian em yêu thích nhất tuần.

Được thầy và các anh chỉ dạy, Quang tiến bộ rất nhanh. Nhiều anh chị khen em có năng khiếu. Kể từ đó, cậu bé hoạt bát hơn, bắt đầu biết nói chuyện.

Tháng 6 vừa rồi, Quang chính thức có buổi biểu diễn đầu tiên tại Lễ Trưởng thành – tiễn các anh chị trường Hy Vọng lên đại học. Từ một cậu bé nhút nhát trốn sau lưng người lớn, lần đầu tiên, em đứng trình diễn trước hàng trăm người. Em bảo, tiếng trống mang lại cảm giác được tự tay tạo ra điều gì đó, theo đúng nhịp điệu mình muốn.

“Lớn lên, con thích đi diễn trống”, cậu bé bắt đầu nhen nhóm giấc mơ cho tương lai của mình.

Thay đổi từ yêu thương

Chu Quang Khánh (11 tuổi, Hà Nội) tự gọi mình là “Chu Quang Chọc” vì hay chọc bạn, thi thoảng còn đánh nhau. 4 năm ở trường Hy Vọng, cậu từng hai lần phải vào phòng Im lặng – nơi “đáng sợ” với nhiều học sinh. Đó là một căn phòng gần như trống không, chỉ có một bộ bàn ghế, vài cuốn sách. Trên tường có dòng chữ: “Im lặng để hiểu mình”. Học sinh vi phạm quy định, bị phạt phải ở trong phòng trọn vẹn một ngày, chỉ đọc sách và suy nghĩ.

“Mỗi lần vào đây chán, không ai chơi cùng. Biết vậy không chọc bạn”, Khánh kể.

Chu Quang Khánh trong phòng kỷ luật.

Khi vào trường năm lớp 2, Khánh đã là một đứa trẻ tự lập. Cậu biết nấu cơm chiên trứng, xếp mền gọn gàng, giặt đồ thơm phức – những việc học sinh tiểu học ở trường thường được miễn.

“Lúc đầu mình cũng bất ngờ vì nó làm được hết. Chắc do thiếu hơi mẹ từ nhỏ”, cô Nguyễn Ngọc Lan Phương, chuyên viên y tế Trường Hy Vọng, kể.

Năm 2021, bố mất vì Covid-19, khi Khánh 6 tuổi. Em sống cùng bà và anh ruột trong khu chợ hoa ở Hà Nội, mẹ ở bên ngoại, ít khi về. Cả hai anh em khi ấy đều chưa biết chữ.

Hồi mới vào trường Hy Vọng, Khánh là đứa trẻ ngỗ nghịch, thường bị thầy cô phạt. Nhưng mỗi khi ốm, em trở nên ngoan ngoãn, nghe lời hẳn.

Có giai đoạn, Khánh bị viêm gan B nên dễ sốt. Lần đầu tiên sốt cao, em chủ động xuống phòng y tế, xin cô Phương cho ngủ cùng vì sợ. Từ đó, đây trở thành nơi em luôn tìm đến mỗi khi yếu đuối.

“Mình chăm hắn đau, dỗ dành, cho hắn bỏ thói quen nói tục, cho hắn lo học đi, chứ lo chơi không à, rồi dần có câu từ đẹp hơn”, cô Phương nói. “Mình cứ tốt với hắn rồi hắn tự điều chỉnh”.

Một lần, Khánh bị sởi, phải nhập viện hơn một tuần. Cậu bé sợ, cứ xin cô cho về trường ngủ nhưng không được. Lúc bác sĩ kêu nhập viện, em mếu máo hỏi cô Phương: “Con không về HOPE hả”. Nói rồi cậu chạy ra cửa sổ, khăng khăng bắt cô chỉ HOPE ở phía nào.

“Ở đây xa HOPE lắm cô”, cậu bé ngậm ngùi nói.

4 năm từ khi vào trường, Khánh đã bớt chọc bạn bè, biết tự chơi một mình mỗi khi chán.

“Con không ở đâu, vô đó là chết”, Khánh khóc, chạy trốn khi bị bác sĩ yêu cầu vào phòng cách ly sởi.

“Sởi cách ly nhưng không giống Covid đâu”, cô Phương giải thích, biết đứa trẻ còn ám ảnh những ngày dịch bệnh. “Cô ở đây với con, không đi đâu hết”, cô nhắc lại nhiều lần cho đến khi Khánh dịu lại. Trước mặt cô, cậu nhóc ngỗ nghịch chỉ là đứa trẻ mang nỗi sợ vắng bóng mẹ cha.

Trong mắt cô Phương, Khánh là một đứa trẻ rất tình cảm. Mỗi khi đi qua phòng y tế, thằng bé lại vào kể chuyện – chuyện bạn bè, gia đình, trường học, có gì kể đấy. Nếu xung quanh không có ai, nó lại chìa mặt ra cho cô Phương kêu “thơm má con đi”. Còn khi có người, cậu ngượng, chỉ cho cô ngửi tóc. Có lần, cậu ghi vào cuốn sổ ở phòng y tế: “Cảm ơn cô”. Lần khác, cậu tự làm một chiếc móc khóa, khắc dòng chữ: “Quang Khánh tặng cô Phương”.

Khi mới vào trường, Khánh thường xuyên bị thầy cô nhắc nhở vì hay chọc bạn.

“Ôm nhau đi”, Khánh 11 tuổi – lúc này đã là “đàn anh”, lại có kinh nghiệm hai lần vào phòng Im lặng – đứng ra hòa giải một vụ xích mích giữa các bạn. Cậu bắt chước thầy cô, nói bên gây chuyện đọc 10 lời hứa của trường HOPE, vậy mà mấy đứa nhỏ cũng giơ tay lên đọc theo. Thế là hoà.

5 năm ở trường, Khánh dần điều chỉnh bản thân qua chính những gì quan sát được từ thầy cô. Từ cậu bé siêu quậy, giờ Khánh bỏ đánh nhau, cũng ít khi trêu chọc bạn bè. Chỉ còn tật chửi tục và nói những câu thô lỗ, cậu vẫn đang cố sửa.

“Ở nhà có người thân, nhưng học ở đây vẫn tốt hơn. Rèn tính kỷ luật. Không ăn cắp, hút thuốc lá, đánh nhau, chọc bạn”, Khánh nói.

Khánh (áo xanh, thứ hai từ phải qua) thích chơi thể thao cùng bạn bè sau khi tan học.Khu vườn tinh thần

K Tuấn Đạt (15 tuổi, Đồng Nai) ghi nhớ rất rõ thời gian diễn ra các sự kiện, đặc biệt là ngày người thân qua đời, để dù có đi xa cũng biết quay về đúng dịp giỗ.

Đạt nhớ bà nội mất ngày 8/3/2017. Bốn năm sau, ngày 21/11, lúc 3h chiều, ba qua đời vì Covid-19. Cuộc chia ly đã được cậu bé đoán trước, vì ba ốm nhiều năm, vốn nhiều bệnh nền, một bên thận không còn hoạt động.

Sau ngày ba mất, cuộc sống của hai mẹ con xoay quanh cơm áo gạo tiền. Năm lớp 8, thấy mẹ vất vả nhiều khi phải gánh vác tiền ăn, tiền học, Đạt bắt đầu nhận thêm việc ngoài giờ học như cuốc đất, làm cỏ, vác lúa, trồng điều. Mùa hè đến, em sẽ đi phụ hồ, bón phân thuê. Tiền công em đưa hết cho mẹ để lo các chi phí ăn học.

Nhưng đó không phải cuộc sống mà em mong muốn. Em biết chắc mình cần tập trung học để bước ra thế giới rộng lớn ngoài kia. Nếu ở nhà và tiếp tục đi học, mẹ sẽ thêm phần cơ cực. Công việc làm nông vừa nặng nhọc, lại không kiếm được mấy đồng.

Mùa hè năm 2025, Hội phụ nữ tỉnh đến nhà, nói em có cơ hội đi học ở Đà Nẵng, lại không mất chi phí ăn ở và tiền học. Đạt quyết định đăng ký nhập học Trường Hy vọng ngay trước khi lên lớp 10.

“Biết là sẽ nhớ nhà, nhưng phải đi để có môi trường tốt. Ở nhà miết, không biết bên ngoài như thế nào”, Đạt nói về quyết định của mình.

Ngày 3/8/2025, cậu nhập học, trở thành lứa học sinh mới nhất của trường. Hôm bay ra Đà Nẵng, Đạt không cho mẹ đi theo vì sợ không kìm được cảm xúc.

Làm vườn là thú vui giúp Tuấn Đạt đỡ nhớ nhà.

Tính cách hoạt bát, Đạt thích nghi ngay trong tuần đầu. Em chăm chú vào mục tiêu học tập của mình, cố gắng vượt qua trở ngại tiếng Anh từ chương trình mới. Cách giảng dạy ở đây, theo Đạt là dễ hiểu, lại có các anh chị khóa trên kèm cặp thêm. Cậu duy trì học lực ở mức khá – giỏi.

Những lúc chuyện học làm Đạt áp lực, cậu tìm đến mảnh vườn của trường, nơi cho cảm giác gần gũi như ở nhà.

“Trước đó học mệt thì đi ngủ, cảm giác không nhiều ý nghĩa lắm. Giờ lúc nào em mệt đầu quá, ra làm vườn là em hết mệt”, Đạt nói.

Thầy Phan Thanh Phú, quản nhiệm CLB làm vườn, nhận ra đam mê thiên nhiên của Đạt ngay những ngày đầu tiên. Khi cùng thầy chuẩn bị gieo một đợt giống mới, Đạt phân biệt được những hạt có thuốc kiến. Từ đó, hai thầy trò thường nói chuyện với nhau về cách chăm cây cối.

Khu vườn ngày trước chỉ là đất cát. Đạt cùng các bạn phải lấy phân, trộn nhiều lần, cải tạo dần để đất đủ chất trồng trọt. Mùa trước, em trồng cà pháo, mướp, ớt, chuối, bắp, mang tặng cho mọi người trong trường sau khi thu hoạch.

“Em trồng thì chắc chắn có thành quả”, cậu tự tin.

Công việc làm vườn không quá khó với một cậu bé lớn lên trong gia đình làm nông như Đạt. Hồi ở nhà, ba mẹ đã hướng dẫn em chăm bón, làm lúa, cấy gặt. Vì đã quen với cây cỏ, em có niềm vui của người làm vườn. Nhiều ngày đi học về, vừa đặt balo xuống là Đạt ra vườn cuốc đất, tưới cây một mình, không chờ ai nhắc.

Đạt là một trong những học sinh làm vườn thành thạo nhất trường.

Sau một năm học xa nhà, Đạt thấy mình điềm tĩnh hơn. Ngày trước, chỉ cần có ai nói xấu, cậu sẵn sàng gây sự ngay. Giờ, Đạt gửi cảm xúc đó vào đất, cũng là nơi cậu lưu giữ ký ức quê nhà. Nếu được trồng một khu vườn của riêng mình, Đạt sẽ chọn điều – loại cây ba từng chăm sóc ngày trước.

Trên chuyến tàu về trường tháng 8 năm nay, Đạt vẫn không đành lòng xa mẹ. Thằng bé xách cái vali cũ, ôm theo thùng đồ ăn mẹ chuẩn bị cho, khóc sưng mắt khi tạm biệt mẹ ở ga tàu. Mấy người bạn xung quanh nhìn thấy chỉ lặng lẽ đưa cho em tờ khăn giấy để lau nước mắt.

“Xa nhà thì nhớ mẹ, nhưng em phải đi mới có tương lai tốt hơn”, Đạt nói. Em mong ước trở thành kỹ sư ngành đường sắt, kiếm được tiền để chăm lo được cho mẹ.

Can đảm đối diện

“Ba mất rồi”, Phạm Thanh Xuân (17 tuổi, Gia Lai) giật mình tắt máy, nghĩ chú đang đùa. Một lúc sau, thấy mắt mẹ và bà nội sưng đỏ, mở không lên, em biết điều chẳng lành đã tới. Đại dịch năm 2021 đã cướp ba đi.

Ba Xuân vốn là họa sĩ. Năm Xuân học lớp hai, mẹ sinh thêm em trai út. Để có thu nhập ổn định hơn nuôi ba người con, ông quyết định chuyển nghề. Ông một mình lên TP HCM làm quản lý cho một công ty sản xuất thực phẩm. Trong những lần hiếm hoi ba về nhà, Xuân thấy ông sụt 8 kg, mặt hóp, da sạm đi và tóc bạc nhiều. Thương ba, nhưng em không biết phải làm gì.

Ba qua đời ở TP HCM, Xuân không thể chào ba lần cuối. Trong nhận thức của đứa trẻ 13 tuổi năm ấy, em thấy giận ba vì ông đi nhanh quá, em còn nhiều điều chưa kịp nói.

“Em bất ngờ quá không khóc được, cứ mơ màng ra ngoài”, Xuân nhớ lại ngày ba mất. Cả nhà quỳ trước bàn thờ ba, ai cũng khóc, trừ em. Cô bé chưa chấp nhận được việc ba không bao giờ trở về nữa.

Thư Vu Lan

Thân gửi ba của con!

Con là Thanh Xuân đây. Con đã nghĩ rất lâu không biết năm nay nên viết gì cho ba. Những năm trước, nếu có ai hỏi con muốn nói điều gì với ba, có lẽ con sẽ nói rất nhiều. Nhưng càng lớn con lại càng thấy có những điều không biết phải bắt đầu từ đâu. Có những chuyện con cứ tưởng mình đã quen rồi, vậy mà chỉ cần vô tình nhìn thấy một người được cha chở đi học, nghe ai đó gọi “ba ơi” hay đi ngang qua một người có dáng lưng giống ba, lòng con vẫn khựng lại một chút thôi ba ạ, nhưng đủ để con nhận ra rằng hóa ra mình chưa bao giờ thật sự quen với việc ba không còn ở đây. Con từng nghĩ mình sẽ nhớ ba mãi theo cái cách của một đứa trẻ, nhớ những lần ba đưa đón, nhớ giọng ba gọi con, nhớ những lần ba la vì con nghịch ngợm. Nhưng rồi con lớn lên, cuộc sống cũng thay đổi và điều con nhớ nhất có lẽ là câu nói “ba khỏe mà”.

Ngày ba đi công tác về, ba sụt 8 ký, mặt hóp đi hẳn, da sạm đi, tóc bạc cũng đã bạc nhiều hơn. Hôm đó ngồi nhổ tóc bạc cho ba, con bảo ba: “Dạo này thế nào ba cũng phải nhớ ăn uống vào nhé, lỡ ba bệnh đấy.” Ba chỉ cười rồi: “Ba khỏe mà, bệnh sao được.” Vậy mà hôm sau con nghe ba nói với chú, ba bị đau đầu hay chóng mặt, uống thuốc mãi không đỡ được, chú cũng xót mà can đảm đối diện, ba đủ điều mà ba vẫn nói: “Thôi ráng làm, giờ nghỉ thì tiền đâu mà lo cho mấy đứa nhỏ đi học, rồi ăn uống, sắp Tết rồi phải ráng sắm cho mấy mẹ con bộ đồ mới, chứ sao mà để thua thiệt con người ta được hén chú.” Ba luôn dạy con không được nói dối, vậy mà sao, bao nhiêu khó nhọc của ba con đều không biết, con cứ luôn đòi hỏi, vòi vĩnh ba cái này đến cái khác. Con vô tâm quá phải không ba? Mỗi lần con bị mẹ đánh dù đúng hay sai, ba vẫn luôn bênh con, che chở cho con, rồi mới từ từ khuyên bảo,

ngày trước con xem điều đó là hiển nhiên. Bây giờ con mới hiểu có những thứ chỉ đến khi mất đi rồi người ta mới biết mình đã từng may mắn đến thế nào.

Có một khoảng thời gian con đã rất giận ba. Con giận ba vì ba đi nhanh quá, giận vì ba để lại cho con quá nhiều điều chưa kịp nói. Con từng nghĩ nếu ba ở lại thêm chút thời gian thì có lẽ con đã kịp lớn hơn, kịp hiểu chuyện hơn, kịp nói với ba rằng con thương ba, con thương ba rất nhiều. Nhưng rồi con nhận ra mình không thể cứ mãi đứng ở một nơi mà người mình thương đã không còn đứng đó nữa. Cuộc sống vẫn cứ trôi như vậy, dù mình có muốn hay không. Và con cũng phải bước đi, phải không ba.

Ba biết không, có những ngày con mệt đến mức chỉ muốn trở về làm đứa trẻ của ngày xưa. Không cần phải nghĩ xem ngày mai phải làm gì, không cần lo mình có đủ giỏi hay không, chỉ cần có ba ở đó thì mọi thứ hình như cũng chẳng đáng sợ đến vậy. Nhưng với con bây giờ, nếu ba còn ở đây,

chắc ba cũng chẳng muốn nhìn thấy con cứ mãi cúi đầu trước những khó khăn của mình. Có lẽ ba sẽ chỉ nhìn con rồi bảo: “Thôi cố lên con” — một câu rất bình thường thôi, nhưng ngày trước con đâu biết rằng sau này mình sẽ nhớ nó đến như vậy.

Có lẽ đó cũng là điều con hiểu được về sức mạnh vượt qua. Trước đây con cứ nghĩ mạnh mẽ nghĩa là không được khóc, không được yếu lòng, chuyện gì cũng phải tự mình chịu được. Nhưng bây giờ con nghĩ khác rồi. Người mạnh mẽ là người dù từng có những ngày rất mệt vẫn tìm được lý do để bước tiếp. Và con nghĩ, ba chính là một trong những lí do khiến con không muốn bỏ cuộc. Con không thể làm gì để ba trở lại, con cũng không thể được sống lại những điều ngày ấy đã chưa kịp nói. Nhưng con có thể làm một việc mà con tin ba sẽ vui nếu nhìn thấy, con có thể sống tiếp phần đời của mình cho thật tử tế. Con sẽ không chỉ cố gắng học để có một thành tích đẹp

rồi thôi. Con muốn học để sau này có thể tự nuôi sống mình, có một công việc đủ vững để mẹ không phải lo lắng về con, để những người trong gia đình mình có thể dựa vào con khi họ cần.

Con muốn sau này khi có khả năng, con sẽ tự tay mua cho mẹ những thứ mẹ từng chẳng dám mua cho mình, đưa bà đi những nơi bà chưa từng được đến. Con biết những điều ấy nghe có vẻ còn rất xa. Bây giờ con vẫn chỉ là một đứa trẻ, vẫn có những ngày học hành chẳng ra sao, vẫn có lúc thấy mình chẳng giỏi giang gì cả. Nhưng con nghĩ mình không cần phải trở thành một người thật lớn lao ngay lập tức. Con chỉ cần mỗi ngày tốt hơn một chút, biết thương mẹ hơn một chút, biết sống có trách nhiệm hơn một chút. Rồi một ngày nào đó, nhìn lại, có lẽ con sẽ nhận ra mình đã đi được xa hơn mình tưởng.

Vu Lan năm nay, con không muốn hứa với ba rằng con sẽ trở thành một người hoàn hảo. Con chỉ muốn hứa rằng, khi cuộc đời làm con mệt, con sẽ nhớ mình còn một gia đình để thương, còn những điều muốn làm, còn những người đang chờ con trưởng thành. Con sẽ cố gắng để một người, khi nhắc đến ba, điều đầu tiên con nhớ không còn là ngày ba rời đi mà là tất cả những gì ba đã để lại cho con. Có lẽ ba không thể tiếp tục nắm tay con đi nữa. Nhưng con nghĩ mình vẫn đang đi trên con đường ba từng bắt đầu. Và lần này, con muốn tự mình bước tiếp, mang theo tình yêu của ba, mang theo gia đình, mang theo cả những điều còn dang dở. Nếu ở đâu đó ba vẫn có thể nhìn thấy con, con mong ba đừng lo. Con vẫn đang lớn lên, dẫu khi có chút vụng về nhưng con vẫn phải cố gắng. Và ba à, con sẽ sống thật tốt thật lâu. Không phải vì con đã quên ba mà bởi vì con muốn

phần đời còn lại của mình trở thành câu trả lời cho tất cả những yêu thương mà ba đã dành cho con. Bên cạnh con giờ đây đã có những người bạn mới, có thầy cô yêu thương và gia đình luôn cổ vũ mỗi khi con mệt. Ba cứ yên tâm… phần đời còn lại con sẽ tự bước tiếp, ba nhé.

Thương ba.

Con gái của ba
Phạm Thanh Xuân1/7

Suốt bốn năm sau đó, Xuân hầu như không khóc. Nỗi đau nhường chỗ cho mối lo cấp bách hơn về tài chính. Nếu không nhập học trường Hy Vọng, em định học hết lớp 9 rồi đi làm.

Những ngày đầu ở nơi học mới, Xuân gần như không nói chuyện với ai. Ngay cả với mẹ, khoảng cách cũng lớn dần. Xuân nhớ những cuộc gọi, tin nhắn của ba. Em tìm tài khoản của ba trên Zalo, nhưng không thấy hoạt động nữa.

“Em bất chợt nhận ra ba không gọi về cho em được nữa. Lúc đó em mới có can đảm chấp nhận việc ba đã đi rồi”, Xuân kể.

4 năm từ ngày ba mất, lần đầu tiên cô bé khóc.

4 năm ở HOPE, Xuân học được cách làm xà bông và cốc nến. Sản phẩm bán được cho nhiều nơi, ra cả nước ngoài.

Năm lớp 10, Xuân tiếp tục nhận tin mẹ – người luôn cặm cụi đi làm từ 3-4h sáng đến tận khuya để lo cho ba chị em – đột quỵ. Chị gái được sắp xếp để về thăm mẹ trước, còn Xuân ở lại vì sợ tốn tiền xe. Em bất lực khi chị kể cảnh mẹ được đẩy qua trên xe lăn, mắt nhắm nghiền, người mềm nhũn.

Em nghĩ đến ba. Những lúc thế này, ông sẽ chỉ nhìn con gái rồi bảo “Thôi cố lên con”. Một câu bình thường nhưng Xuân đâu ngờ sau này sẽ nhớ đến vậy.

Xuân lấp đầy thời gian bằng việc tham gia các CLB làm xà bông, hát, và vẽ. Công việc mới lạ và cảm giác được học hỏi giúp em bận rộn, bớt suy nghĩ. Những lúc khó khăn nhất, thầy cô và bạn bè cũng chính là người ở bên đồng hành, chia sẻ, cổ vũ, bù đắp những khoảng trống ba để lại. Với em, trường như ngôi nhà thứ hai.

“Em chỉ cần một người lắng nghe, ôm một cái”, Xuân kể.

Xuân cùng bạn bè CLB Âm nhạc tập hát.

Xuân bắt đầu nuôi ước mơ làm giáo viên tiểu học. Em thích cảm giác chăm sóc, chia sẻ với các em nhỏ hơn trong trường. Nó cũng phần nào nuôi dưỡng trong em sự kiên nhẫn mỗi lần về nhà chăm mẹ.

Nghỉ hè, Xuân thường giúp mẹ các bài tập vận động, tắm cho mẹ, giúp mẹ tập đi. Có những hôm mẹ đi lại được mà không cần chống gậy, Xuân lại thấy có thêm hy vọng. Xuân tự hứa khi có khả năng sẽ tự tay mua cho mẹ những thứ mẹ từng chẳng dám mua cho mình, đưa bà đi những nơi bà chưa từng được đến.

“Con sẽ sống thật tốt, thật lâu. Con muốn phần đời còn lại của mình trở thành câu trả lời cho tất cả những yêu thương mà ba đã dành cho con”, Xuân viết trong thư gửi người cha đã mất.

Thư cho mẹ, cho cha

Mỗi mùa Vu Lan, những đứa trẻ tại trường Hy Vọng đều viết thư gửi cho cha, mẹ đã khuất. Nỗi nhớ và tình yêu trở thành sức mạnh để các em có thêm động lực bước tiếp trên hành trình trưởng thành vắng bóng mẹ cha.

Ước mơ của tía

Ngày hoàn thành bức tranh màu đầu tiên, người mà Hồ Nguyễn Minh Tâm muốn khoe nhất là tía. Hồi còn sống, lúc nào ông cũng muốn con gái tập vẽ màu thay vì chỉ dùng chì, nhưng em lười, không làm như tía bảo.

“Ước gì con của ngày xưa là con của bây giờ thì hay biết mấy”, Tâm nhớ lại.

Năm 2021, tía qua đời. Đến khi ấy, em vẫn chưa vẽ được bức tranh màu nào, và cũng không kịp nói “con yêu tía”.

“Ước gì con có thể quay lại, quay lại khoảng thời gian tươi đẹp khi còn tía ở bên cạnh ủng hộ những ước mơ của con”, Tâm tâm sự trong bức thư viết cho người cha đã mất.

“Tía ơi! Đã lâu lắm rồi tía con mình không được gặp nhau, đã lâu lắm rồi con không được nghe giọng tía kêu tên ở nhà của con “Rùa ơi!” hay “con bé Rùa đâu rồi?”. Con nhớ những lần tía dẫn cả nhà đi chơi, những lần tía còn cười đùa vui vẻ với con, kể cả những lần la mắng, đánh đít anh em tụi con bằng thắt lưng vì tụi con hư, ước gì con có thể quay lại, quay lại khoảng thời gian tươi đẹp khi còn tía ở bên cạnh ủng hộ những ước mơ của con.

Cái hồi con bé xíu, có bữa con ngồi hát một mình, tía vào phòng quay lén con hát, con lúc đó xấu hổ quá nên giấu tía xóa cái video đó trong điện thoại của tía. Còn có bữa con bảo với tía là con sau này lớn lên sẽ trở thành hoạ sĩ, tự nhiên tía bảo vẽ một bức tranh hoàn chỉnh

cho tía, mà hồi xưa chỉ biết vẽ chì nên khi tía bảo vẽ luôn cả màu thì con đâm ra lười nên không vẽ luôn. Bây giờ nhớ lại mấy lúc như thế, con ước gì con của ngày xưa là con của bây giờ thì hay biết mấy. Con ước có thể hát cho tía nghe, dù con hát vẫn chưa hay, con ước có thể vẽ tranh cho tía ngắm dù trình độ bây giờ con vẽ vẫn chưa có gì cao siêu. Con ước tía có thể thấy con đã trưởng thành nhường nào, con muốn tía thấy đứa con gái ngây thơ của tía hồi xưa bây giờ cũng đã bắt đầu học cuối cấp hai rồi.

Không biết ở trên cao tía có biết không, không biết tía có thấy hay để ý những lần mặt con đơ ra, những lần mắt con rưng rưng hay đôi lông mày nhíu lại khi đi ra ngoài đường và thấy mấy đứa nhỏ quấn quít lấy tía của tụi nó.

Nghe có hơi xấu tính nhưng thật lòng con ghen tị với tụi nó lắm, tụi nó làm con nhớ tía kinh khủng, không hiểu sao, tụi nó khiến con có cảm giác cũng muốn được ôm tía, được nắm tay, hay buồn thì được tía thương yêu dỗ dành và được bày tỏ những tình cảm quý mến mà chưa kịp nói ra với tía.

Con hận ông trời dữ lắm, con không quan tâm nghĩ vậy có tội hay không, con cứ hận. Vì ổng đưa tía đi sớm và đột ngột quá, làm con không kịp chuẩn bị tinh thần, không kịp mở miệng nói câu “con yêu tía”. Ông trời ổng đưa tía đi mà không để lại gì ngoài vết thương khó lành ngay trong lòng con, và cả nỗi hối hận sâu đậm vì có những lần hư hỏng không nghe lời. Có những lúc thật sự con bị tiêu cực. Con đã từng muốn ổng bắt con đi theo tía luôn,

nhưng mà con nhớ rằng con còn má và hai anh em ở nhà nữa, nên con chọn tiếp tục bước đi trên cuộc sống thiếu vắng hình bóng người đàn ông mà con yêu nhất. 

Được gặp lại tía chắc vui lắm, cho dù đó là lần cuối, cho dù gặp lại chỉ đã nghe tía chửi vì đã thức khuya chơi game và nghiện điện thoại trong suốt thời gian không có tía bên cạnh. Con thật tình vẫn sẽ nghe tía la, sẽ ghi nhớ từng lời nói cho tới khi nó kết thúc. Con nhớ giọng của tía, dù cho có là la mắng hay bất cứ thứ gì, nhớ lắm nhớ lắm.

Tía ơi! Nếu có kiếp sau, con muốn được tiếp tục được làm con của tía. Tía nhớ nếu con có hư thì chửi con nhiều vô nha, con sẽ vui lắm, sau đó con sẽ hứa rằng con sẽ ngoan và sẽ không giận đâu. 

Con thương tía nhiều lắm!”1/4

Vào trường Hy Vọng, Tâm bắt đầu tập vẽ màu. Em tự học cách pha màu acrylic. Từ 4 màu nguyên bản – xanh dương, vàng, đỏ, đen – em biến tấu ra đủ loại màu sắc khác nhau.

“Em không biết tỷ lệ, em cứ pha thôi”, Tâm nói.

Vốn là cô bé miền Tây quen cảnh sông nước miệt vườn, Tâm quyết định sống xa nhà khi vừa lên lớp 7.

Năm đầu tiên – 2021 – trường đến tận nhà tuyển sinh, má hỏi “có dô hông”, Tâm lắc đầu. Em không muốn xa nhà.

Năm thứ hai, trường lại đến, má lần nữa hỏi “trường còn tuyển này, có dô hông”.

“Em suy nghĩ quá trời luôn”, Tâm kể.

Sau ngày tía mất, má phải bán căn nhà gạch bên sông trả nợ, xây ngôi nhà mới nhỏ hơn. Làm giáo viên không đủ nuôi ba anh em, má xoay xở bán cơm, nước, kiếm thêm vào những lúc không đi dạy.

“Em đổi ý do nhà khổ quá, không có nhiều tiền, tự nhiên nuôi 3 con heo trong nhà. Ai chịu nổi”, Tâm nói.

Tâm tự học pha màu để có thể vẽ tranh màu như mong ước của tía.

Lớp 7, vào trường HOPE, Tâm không biết nói chuyện với ai. Cô bé tự ti vì khuôn mặt “xấu quắc, mụn này kia”. Thầy cô gợi ý em tham gia câu lạc bộ (CLB) Mỹ Thuật, từ đó quanh quẩn bên cây cọ và màu vẽ.

Không giống bạn bè thường vẽ tranh phong cảnh, Tâm thích vẽ người. Em cũng không biết tại sao, chỉ tự phác thảo theo những gương mặt hiện lên trong đầu. Đôi khi, cảm hứng đến sau khi em đọc xong một cuốn sách, hoặc nghe một bài hát. Thỉnh thoảng, em vẽ chân dung bạn bè, rồi chụp ảnh gửi đi như món quà.

Khi mới vào trường, tranh của Tâm thường có gam màu trầm buồn, càng ngày em càng dùng nhiều màu sắc tươi sáng hơn. Bức tranh bên phải, Tâm lấy cảm hứng từ nhân vật Hà Lan và Ngạn, sau khi đọc Mắt biếc của Nguyễn Nhật Ánh.

Năm ngoái, hoạ sĩ Trương Trung đưa cả lớp ra biển vẽ, nhưng nét vẽ không ra như em muốn. Tâm bật khóc. Được thầy cô động viên, em cũng hoàn thành. Buổi đó, tranh của Tâm là bức duy nhất họa sĩ không chỉnh sửa gì.

Một ngày, tụi nhỏ cùng phòng trêu “cái mặt vầy mà vẽ đẹp vậy trời”, rồi có đứa bắt chuyện vì thích tranh của em, nói “ê mày chỉ tao đi”, thế là Tâm có bạn.

Đến giờ, em vẫn thấy mình vẽ “không đẹp gì hết”, vì nhiều bức không giống ý em. Nhưng em bắt đầu nuôi ước mơ trở thành hoạ sĩ, giống như tía từng động viên.

Từ hồi học ở đây, em tự thấy mình vẽ lên tay hẳn. Nhiều người nói chuyện với em về hội hoạ hơn. CLB cũng bắt đầu nhận được những đơn hàng vẽ nón, tranh tặng. Trên những bức tường quanh ngôi trường, nhiều bức hoạ có chữ ký “Minh Tâm” ở góc.

Thế nhưng, hơn tất thảy, điều em mong muốn nhất là tía “ở trên cao” có thể nhìn thấy cô con gái ương bướng không chịu vẽ tranh màu khi xưa, nay đã lớn khôn.

“Con ước tía có thể thấy con đã trưởng thành nhường nào, con muốn tía thấy đứa con gái ngây thơ của tía hồi xưa bây giờ cũng đã bắt đầu học cuối cấp hai rồi”, Minh Tâm viết.

Nơi cơn giận đi qua

Hai năm trước, Tăng Vòng Kỳ Hào (17 tuổi, TP HCM) được dì tặng một chiếc máy nghe nhạc cầm tay nhân dịp sinh nhật. Mỗi khi có chuyện bực mình, em lại tháo ra lắp lại. Dạo gần đây, số lần chiếc máy bị tháo ra ít dần.

“Ngày xưa ở nhà, cọc chuyện gì là em đập đồ. Đập xong, em lại tháo ra đem bán”, Hào kể về cách giải tỏa những cơn giận dữ.

Bình thường, Hào ít nói, vui vẻ, không mấy khi để lộ điều gì. Nhưng mỗi khi cơn giận bộc phát, em trở nên mất kiểm soát với cảm xúc của mình.

Bên trong “đại bản doanh” của CLB Robotics tại trường Hy Vọng.

Ba mẹ ly dị từ khi Hào 6 tuổi, còn em gái mới lên 3. Người ta hỏi theo ai, hai anh em đều ôm riết mẹ. Không đứa nào muốn về với người cha “đi nhậu miết, rồi về đánh mẹ, đánh con”.

Mẹ đưa hai anh em từ Long An lên Sài Gòn, thuê một phòng trọ chưa tới 15 m2, gần chợ linh kiện cũ Nhật Tảo, vừa giữ xe vừa bán nước. Ông ngoại ở ngay gần đó, trở thành chỗ dựa cho ba mẹ con.

Hào chưa từng nghĩ mình có thể tự lắp ráp thứ gì. Việc em giỏi nhất là tháo dỡ các món đồ điện tử của ông ngoại. Nhà không có đồ chơi, chỉ có quạt điện, điện thoại, laptop… mà ông ngoại thu gom từ những chợ đồ cũ. Cậu bé bắt chước ông và cậu, nghịch ngợm tháo từng món đồ điện tử, lọc ra những phần còn bán được.

“Ghiền lắm. Chấm cái hàn vào thấy nó cháy là thích từ đó tới giờ luôn”, cậu kể.

Chiếc máy nghe nhạc cầm tay – thứ được Hào dùng để giải tỏa cảm xúc.

Dịch tới, mẹ Hào làm tình nguyện viên tuyến đầu rồi dính bệnh. Hào không nhớ mẹ đi cách ly bao lâu. Đùng một cái, cuối tháng 8 năm 2021, cậu nhắn tin báo mẹ mất. Mẹ đi cách ly nguyên vẹn, lúc về chỉ còn hũ tro và một chiếc điện thoại cũ.

“Lúc nghe tin em chưa nói cho em gái. Dắt nó về cúng thì nó mới biết”, Hào kể.

Mẹ mất, Hào về ở với ông ngoại, còn em gái qua sống với dì. Ông chẳng bao giờ nói chuyện học hành, lên lớp là được. Biết nhà khó khăn, Hào tự vạch sẵn con đường học hết lớp 9 rồi nghỉ, đi làm phụ ông nuôi em gái đi học.

Một hôm, Hào được một cô ở Hội phụ nữ phường giới thiệu về trường Hy Vọng, hỏi “có muốn vô thử không”. Về nhà, em nói với ông về một nơi lo ăn, học miễn phí ở tận Đà Nẵng.

“Ông nói ‘mày muốn sao thì muốn’. Ông không cản”, Hào kể. “Em nghĩ được học hết lớp 12, rồi còn lên đại học, ngại gì không thử, không mất gì nhiều. Linh tính mách bảo em đi”.

Hào định đi trước, học thử, nếu ổn thì mới cho em theo, nhưng em gái không chịu, khăng khăng “có đi thì hai đứa cùng đi”.

Ngày tiễn hai cháu lên tàu đi Đà Nẵng, ông ngoại dặn: “Mày cứ học đi, có thể đây là lần cuối mày được đi học đầy đủ”.

Quyết định đi Đà Nẵng học trở thành bước ngoặt lớn của hai anh em.

Kỳ Hào cùng các bạn tự thực hiện mọi bước để tạo ra một con robot – từ lên ý tưởng, lập trình, đến lắp ráp.

Vào HOPE, hai anh em phải làm quen với một lịch trình sinh hoạt dày đặc từ 5h30 sáng – tập thể dục, làm vườn, đi học, sinh hoạt CLB…

Lúc đầu, Hào theo bạn tới CLB Robotics vốn chỉ để trốn làm vườn. Giai đoạn đó, cả CLB đang “kẹt” vì mãi không xử lý được một lỗi của con robot, trong khi sắp tới một cuộc thi cấp quốc gia. Hào ngồi “quậy quậy chọt chọt”, thế rồi vô tình sửa được.

“Tụi nó vui lắm, không ngờ một thằng tay mơ làm được. Lúc đó em biết gì đâu. Mình vui theo mấy đứa”, Hào kể.

Cả nhóm đề xuất với thầy quản nhiệm để Hào trở thành thành viên chính thức của CLB Robotics – chỉ hai tuần trước cuộc thi.

Kể từ đó, Hào gần như dành toàn bộ thời gian với đam mê mới: lắp ráp robot. Cậu và các bạn có thể ngồi mày mò, nghiên cứu cách lắp ráp từ 5h sáng cho tới tận 23h khuya, chỉ nghỉ đi ăn.

“Lúc làm em tập trung hẳn, bỏ ngoài tai mọi người luôn”, Hào nói.

CLB Robotics đã tham gia và dành giải tại nhiều cuộc thi. Sắp tới, Hào cùng đồng đội đại diện Việt Nam tham gia cuộc thi Robotics tại Hàn Quốc.

Hành trình của CLB Robotics tại trường HOPE từ những ngày đầu đến khi chinh phục nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế.

Lắp ráp robot là một quá trình thử và sai. Cả đội thường xuyên phải tranh luận, rồi cùng nhau kiểm tra nhiều phương án để tìm ra lời giải sau cùng. Cậu điều chỉnh cảm xúc từng tí một để trao đổi hiệu quả với bạn bè, tìm ra giải pháp cho mọi tình huống.

“Làm robot rèn cho mình sự tập trung. Nó cũng thay đổi cách em tư duy, suy nghĩ”, Hào nói. “Vào đây em đỡ cọc. Em cũng nói chuyện với cô tâm lý để biết cách giảm sự bực tức trong người mình”.

Từ ngày biết làm robot, cậu mua đồ điện tử về. Mỗi lần bực mình là lậm lụi làm, trở thành nơi để cơn giận có chỗ đi qua.

Hào cũng bắt đầu biết nuôi những ước mơ và kế hoạch riêng cho mình. Cậu không định học đại học vì “tốn thời gian, chi phí, nhà không đáp ứng được”. Thay vào đó, Hào nhắm đến các trường nghề cơ khí, nơi có ký túc xá, chi phí phù hợp và dự định xin học bổng qua kết nối của nhà trường.

“Tương lai, em muốn quay lại trường làm người dẫn dắt khóa sau về robot, giúp tụi nhỏ có những cơ hội mà em từng được trao”, Hào nói.

Mở lòng nhờ đam mê

“Cô lấy cái đó ra đi, con sợ lắm”, Lê Văn Quang (10 tuổi, Huế) hoảng sợ nói với cô Nguyễn Ngọc Lan Phương, chuyên viên y tế trường Hy Vọng, khi nhìn thấy bình bóng thở oxy ở góc phòng.

Bóng thở oxy là nỗi ám ảnh với Quang, bởi nó gắn liền với lần cuối Quang nhìn thấy mẹ. Hôm ấy, mẹ không thở được, ba điện bác sĩ. Một chiếc xe màu trắng đậu trước nhà, mẹ được đẩy đi trên băng ca, còn ba đi theo bóp bóng thở. Từ đó, mẹ đi luôn không về. Khi ấy, Quang mới 5 tuổi.

Lê Văn Quang trong buổi tập trống với các anh trong CLB.

Quang vào trường Hy Vọng từ lớp 1, vẫn chưa biết đánh vần, làm toán, đánh răng, hay làm vệ sinh cá nhân. Em chưa từng học mẫu giáo. Tất cả đều nhờ các anh chị và thầy cô trong trường bày lại.

“Hồi xưa hắn cứ ở sau mông người ta, ló mắt ra, nhìn thế giới xung quanh phía sau. Ai kêu nó cũng không lại. Cứ im im”, cô Phương kể.

Năm 2022, Quang tình cờ tìm được sân khấu của mình khi CLB Âm nhạc mua về bộ trống. Em từng được học trống tại Huế và khoái bộ môn này. Mỗi tuần, em học hai buổi, từ 4h đến 6h chiều, và cũng là khoảng thời gian em yêu thích nhất tuần.

Được thầy và các anh chỉ dạy, Quang tiến bộ rất nhanh. Nhiều anh chị khen em có năng khiếu. Kể từ đó, cậu bé hoạt bát hơn, bắt đầu biết nói chuyện.

Tháng 6 vừa rồi, Quang chính thức có buổi biểu diễn đầu tiên tại Lễ Trưởng thành – tiễn các anh chị trường Hy Vọng lên đại học. Từ một cậu bé nhút nhát trốn sau lưng người lớn, lần đầu tiên, em đứng trình diễn trước hàng trăm người. Em bảo, tiếng trống mang lại cảm giác được tự tay tạo ra điều gì đó, theo đúng nhịp điệu mình muốn.

“Lớn lên, con thích đi diễn trống”, cậu bé bắt đầu nhen nhóm giấc mơ cho tương lai của mình.

Thay đổi từ yêu thương

Chu Quang Khánh (11 tuổi, Hà Nội) tự gọi mình là “Chu Quang Chọc” vì hay chọc bạn, thi thoảng còn đánh nhau. 4 năm ở trường Hy Vọng, cậu từng hai lần phải vào phòng Im lặng – nơi “đáng sợ” với nhiều học sinh. Đó là một căn phòng gần như trống không, chỉ có một bộ bàn ghế, vài cuốn sách. Trên tường có dòng chữ: “Im lặng để hiểu mình”. Học sinh vi phạm quy định, bị phạt phải ở trong phòng trọn vẹn một ngày, chỉ đọc sách và suy nghĩ.

“Mỗi lần vào đây chán, không ai chơi cùng. Biết vậy không chọc bạn”, Khánh kể.

Chu Quang Khánh trong phòng kỷ luật.

Khi vào trường năm lớp 2, Khánh đã là một đứa trẻ tự lập. Cậu biết nấu cơm chiên trứng, xếp mền gọn gàng, giặt đồ thơm phức – những việc học sinh tiểu học ở trường thường được miễn.

“Lúc đầu mình cũng bất ngờ vì nó làm được hết. Chắc do thiếu hơi mẹ từ nhỏ”, cô Nguyễn Ngọc Lan Phương, chuyên viên y tế Trường Hy Vọng, kể.

Năm 2021, bố mất vì Covid-19, khi Khánh 6 tuổi. Em sống cùng bà và anh ruột trong khu chợ hoa ở Hà Nội, mẹ ở bên ngoại, ít khi về. Cả hai anh em khi ấy đều chưa biết chữ.

Hồi mới vào trường Hy Vọng, Khánh là đứa trẻ ngỗ nghịch, thường bị thầy cô phạt. Nhưng mỗi khi ốm, em trở nên ngoan ngoãn, nghe lời hẳn.

Có giai đoạn, Khánh bị viêm gan B nên dễ sốt. Lần đầu tiên sốt cao, em chủ động xuống phòng y tế, xin cô Phương cho ngủ cùng vì sợ. Từ đó, đây trở thành nơi em luôn tìm đến mỗi khi yếu đuối.

“Mình chăm hắn đau, dỗ dành, cho hắn bỏ thói quen nói tục, cho hắn lo học đi, chứ lo chơi không à, rồi dần có câu từ đẹp hơn”, cô Phương nói. “Mình cứ tốt với hắn rồi hắn tự điều chỉnh”.

Một lần, Khánh bị sởi, phải nhập viện hơn một tuần. Cậu bé sợ, cứ xin cô cho về trường ngủ nhưng không được. Lúc bác sĩ kêu nhập viện, em mếu máo hỏi cô Phương: “Con không về HOPE hả”. Nói rồi cậu chạy ra cửa sổ, khăng khăng bắt cô chỉ HOPE ở phía nào.

“Ở đây xa HOPE lắm cô”, cậu bé ngậm ngùi nói.

4 năm từ khi vào trường, Khánh đã bớt chọc bạn bè, biết tự chơi một mình mỗi khi chán.

“Con không ở đâu, vô đó là chết”, Khánh khóc, chạy trốn khi bị bác sĩ yêu cầu vào phòng cách ly sởi.

“Sởi cách ly nhưng không giống Covid đâu”, cô Phương giải thích, biết đứa trẻ còn ám ảnh những ngày dịch bệnh. “Cô ở đây với con, không đi đâu hết”, cô nhắc lại nhiều lần cho đến khi Khánh dịu lại. Trước mặt cô, cậu nhóc ngỗ nghịch chỉ là đứa trẻ mang nỗi sợ vắng bóng mẹ cha.

Trong mắt cô Phương, Khánh là một đứa trẻ rất tình cảm. Mỗi khi đi qua phòng y tế, thằng bé lại vào kể chuyện – chuyện bạn bè, gia đình, trường học, có gì kể đấy. Nếu xung quanh không có ai, nó lại chìa mặt ra cho cô Phương kêu “thơm má con đi”. Còn khi có người, cậu ngượng, chỉ cho cô ngửi tóc. Có lần, cậu ghi vào cuốn sổ ở phòng y tế: “Cảm ơn cô”. Lần khác, cậu tự làm một chiếc móc khóa, khắc dòng chữ: “Quang Khánh tặng cô Phương”.

Khi mới vào trường, Khánh thường xuyên bị thầy cô nhắc nhở vì hay chọc bạn.

“Ôm nhau đi”, Khánh 11 tuổi – lúc này đã là “đàn anh”, lại có kinh nghiệm hai lần vào phòng Im lặng – đứng ra hòa giải một vụ xích mích giữa các bạn. Cậu bắt chước thầy cô, nói bên gây chuyện đọc 10 lời hứa của trường HOPE, vậy mà mấy đứa nhỏ cũng giơ tay lên đọc theo. Thế là hoà.

5 năm ở trường, Khánh dần điều chỉnh bản thân qua chính những gì quan sát được từ thầy cô. Từ cậu bé siêu quậy, giờ Khánh bỏ đánh nhau, cũng ít khi trêu chọc bạn bè. Chỉ còn tật chửi tục và nói những câu thô lỗ, cậu vẫn đang cố sửa.

“Ở nhà có người thân, nhưng học ở đây vẫn tốt hơn. Rèn tính kỷ luật. Không ăn cắp, hút thuốc lá, đánh nhau, chọc bạn”, Khánh nói.

Khánh (áo xanh, thứ hai từ phải qua) thích chơi thể thao cùng bạn bè sau khi tan học.Khu vườn tinh thần

K Tuấn Đạt (15 tuổi, Đồng Nai) ghi nhớ rất rõ thời gian diễn ra các sự kiện, đặc biệt là ngày người thân qua đời, để dù có đi xa cũng biết quay về đúng dịp giỗ.

Đạt nhớ bà nội mất ngày 8/3/2017. Bốn năm sau, ngày 21/11, lúc 3h chiều, ba qua đời vì Covid-19. Cuộc chia ly đã được cậu bé đoán trước, vì ba ốm nhiều năm, vốn nhiều bệnh nền, một bên thận không còn hoạt động.

Sau ngày ba mất, cuộc sống của hai mẹ con xoay quanh cơm áo gạo tiền. Năm lớp 8, thấy mẹ vất vả nhiều khi phải gánh vác tiền ăn, tiền học, Đạt bắt đầu nhận thêm việc ngoài giờ học như cuốc đất, làm cỏ, vác lúa, trồng điều. Mùa hè đến, em sẽ đi phụ hồ, bón phân thuê. Tiền công em đưa hết cho mẹ để lo các chi phí ăn học.

Nhưng đó không phải cuộc sống mà em mong muốn. Em biết chắc mình cần tập trung học để bước ra thế giới rộng lớn ngoài kia. Nếu ở nhà và tiếp tục đi học, mẹ sẽ thêm phần cơ cực. Công việc làm nông vừa nặng nhọc, lại không kiếm được mấy đồng.

Mùa hè năm 2025, Hội phụ nữ tỉnh đến nhà, nói em có cơ hội đi học ở Đà Nẵng, lại không mất chi phí ăn ở và tiền học. Đạt quyết định đăng ký nhập học Trường Hy vọng ngay trước khi lên lớp 10.

“Biết là sẽ nhớ nhà, nhưng phải đi để có môi trường tốt. Ở nhà miết, không biết bên ngoài như thế nào”, Đạt nói về quyết định của mình.

Ngày 3/8/2025, cậu nhập học, trở thành lứa học sinh mới nhất của trường. Hôm bay ra Đà Nẵng, Đạt không cho mẹ đi theo vì sợ không kìm được cảm xúc.

Làm vườn là thú vui giúp Tuấn Đạt đỡ nhớ nhà.

Tính cách hoạt bát, Đạt thích nghi ngay trong tuần đầu. Em chăm chú vào mục tiêu học tập của mình, cố gắng vượt qua trở ngại tiếng Anh từ chương trình mới. Cách giảng dạy ở đây, theo Đạt là dễ hiểu, lại có các anh chị khóa trên kèm cặp thêm. Cậu duy trì học lực ở mức khá – giỏi.

Những lúc chuyện học làm Đạt áp lực, cậu tìm đến mảnh vườn của trường, nơi cho cảm giác gần gũi như ở nhà.

“Trước đó học mệt thì đi ngủ, cảm giác không nhiều ý nghĩa lắm. Giờ lúc nào em mệt đầu quá, ra làm vườn là em hết mệt”, Đạt nói.

Thầy Phan Thanh Phú, quản nhiệm CLB làm vườn, nhận ra đam mê thiên nhiên của Đạt ngay những ngày đầu tiên. Khi cùng thầy chuẩn bị gieo một đợt giống mới, Đạt phân biệt được những hạt có thuốc kiến. Từ đó, hai thầy trò thường nói chuyện với nhau về cách chăm cây cối.

Khu vườn ngày trước chỉ là đất cát. Đạt cùng các bạn phải lấy phân, trộn nhiều lần, cải tạo dần để đất đủ chất trồng trọt. Mùa trước, em trồng cà pháo, mướp, ớt, chuối, bắp, mang tặng cho mọi người trong trường sau khi thu hoạch.

“Em trồng thì chắc chắn có thành quả”, cậu tự tin.

Công việc làm vườn không quá khó với một cậu bé lớn lên trong gia đình làm nông như Đạt. Hồi ở nhà, ba mẹ đã hướng dẫn em chăm bón, làm lúa, cấy gặt. Vì đã quen với cây cỏ, em có niềm vui của người làm vườn. Nhiều ngày đi học về, vừa đặt balo xuống là Đạt ra vườn cuốc đất, tưới cây một mình, không chờ ai nhắc.

Đạt là một trong những học sinh làm vườn thành thạo nhất trường.

Sau một năm học xa nhà, Đạt thấy mình điềm tĩnh hơn. Ngày trước, chỉ cần có ai nói xấu, cậu sẵn sàng gây sự ngay. Giờ, Đạt gửi cảm xúc đó vào đất, cũng là nơi cậu lưu giữ ký ức quê nhà. Nếu được trồng một khu vườn của riêng mình, Đạt sẽ chọn điều – loại cây ba từng chăm sóc ngày trước.

Trên chuyến tàu về trường tháng 8 năm nay, Đạt vẫn không đành lòng xa mẹ. Thằng bé xách cái vali cũ, ôm theo thùng đồ ăn mẹ chuẩn bị cho, khóc sưng mắt khi tạm biệt mẹ ở ga tàu. Mấy người bạn xung quanh nhìn thấy chỉ lặng lẽ đưa cho em tờ khăn giấy để lau nước mắt.

“Xa nhà thì nhớ mẹ, nhưng em phải đi mới có tương lai tốt hơn”, Đạt nói. Em mong ước trở thành kỹ sư ngành đường sắt, kiếm được tiền để chăm lo được cho mẹ.

Can đảm đối diện

“Ba mất rồi”, Phạm Thanh Xuân (17 tuổi, Gia Lai) giật mình tắt máy, nghĩ chú đang đùa. Một lúc sau, thấy mắt mẹ và bà nội sưng đỏ, mở không lên, em biết điều chẳng lành đã tới. Đại dịch năm 2021 đã cướp ba đi.

Ba Xuân vốn là họa sĩ. Năm Xuân học lớp hai, mẹ sinh thêm em trai út. Để có thu nhập ổn định hơn nuôi ba người con, ông quyết định chuyển nghề. Ông một mình lên TP HCM làm quản lý cho một công ty sản xuất thực phẩm. Trong những lần hiếm hoi ba về nhà, Xuân thấy ông sụt 8 kg, mặt hóp, da sạm đi và tóc bạc nhiều. Thương ba, nhưng em không biết phải làm gì.

Ba qua đời ở TP HCM, Xuân không thể chào ba lần cuối. Trong nhận thức của đứa trẻ 13 tuổi năm ấy, em thấy giận ba vì ông đi nhanh quá, em còn nhiều điều chưa kịp nói.

“Em bất ngờ quá không khóc được, cứ mơ màng ra ngoài”, Xuân nhớ lại ngày ba mất. Cả nhà quỳ trước bàn thờ ba, ai cũng khóc, trừ em. Cô bé chưa chấp nhận được việc ba không bao giờ trở về nữa.

Thư Vu Lan

Thân gửi ba của con!

Con là Thanh Xuân đây. Con đã nghĩ rất lâu không biết năm nay nên viết gì cho ba. Những năm trước, nếu có ai hỏi con muốn nói điều gì với ba, có lẽ con sẽ nói rất nhiều. Nhưng càng lớn con lại càng thấy có những điều không biết phải bắt đầu từ đâu. Có những chuyện con cứ tưởng mình đã quen rồi, vậy mà chỉ cần vô tình nhìn thấy một người được cha chở đi học, nghe ai đó gọi “ba ơi” hay đi ngang qua một người có dáng lưng giống ba, lòng con vẫn khựng lại một chút thôi ba ạ, nhưng đủ để con nhận ra rằng hóa ra mình chưa bao giờ thật sự quen với việc ba không còn ở đây. Con từng nghĩ mình sẽ nhớ ba mãi theo cái cách của một đứa trẻ, nhớ những lần ba đưa đón, nhớ giọng ba gọi con, nhớ những lần ba la vì con nghịch ngợm. Nhưng rồi con lớn lên, cuộc sống cũng thay đổi và điều con nhớ nhất có lẽ là câu nói “ba khỏe mà”.

Ngày ba đi công tác về, ba sụt 8 ký, mặt hóp đi hẳn, da sạm đi, tóc bạc cũng đã bạc nhiều hơn. Hôm đó ngồi nhổ tóc bạc cho ba, con bảo ba: “Dạo này thế nào ba cũng phải nhớ ăn uống vào nhé, lỡ ba bệnh đấy.” Ba chỉ cười rồi: “Ba khỏe mà, bệnh sao được.” Vậy mà hôm sau con nghe ba nói với chú, ba bị đau đầu hay chóng mặt, uống thuốc mãi không đỡ được, chú cũng xót mà can đảm đối diện, ba đủ điều mà ba vẫn nói: “Thôi ráng làm, giờ nghỉ thì tiền đâu mà lo cho mấy đứa nhỏ đi học, rồi ăn uống, sắp Tết rồi phải ráng sắm cho mấy mẹ con bộ đồ mới, chứ sao mà để thua thiệt con người ta được hén chú.” Ba luôn dạy con không được nói dối, vậy mà sao, bao nhiêu khó nhọc của ba con đều không biết, con cứ luôn đòi hỏi, vòi vĩnh ba cái này đến cái khác. Con vô tâm quá phải không ba? Mỗi lần con bị mẹ đánh dù đúng hay sai, ba vẫn luôn bênh con, che chở cho con, rồi mới từ từ khuyên bảo,

ngày trước con xem điều đó là hiển nhiên. Bây giờ con mới hiểu có những thứ chỉ đến khi mất đi rồi người ta mới biết mình đã từng may mắn đến thế nào.

Có một khoảng thời gian con đã rất giận ba. Con giận ba vì ba đi nhanh quá, giận vì ba để lại cho con quá nhiều điều chưa kịp nói. Con từng nghĩ nếu ba ở lại thêm chút thời gian thì có lẽ con đã kịp lớn hơn, kịp hiểu chuyện hơn, kịp nói với ba rằng con thương ba, con thương ba rất nhiều. Nhưng rồi con nhận ra mình không thể cứ mãi đứng ở một nơi mà người mình thương đã không còn đứng đó nữa. Cuộc sống vẫn cứ trôi như vậy, dù mình có muốn hay không. Và con cũng phải bước đi, phải không ba.

Ba biết không, có những ngày con mệt đến mức chỉ muốn trở về làm đứa trẻ của ngày xưa. Không cần phải nghĩ xem ngày mai phải làm gì, không cần lo mình có đủ giỏi hay không, chỉ cần có ba ở đó thì mọi thứ hình như cũng chẳng đáng sợ đến vậy. Nhưng với con bây giờ, nếu ba còn ở đây,

chắc ba cũng chẳng muốn nhìn thấy con cứ mãi cúi đầu trước những khó khăn của mình. Có lẽ ba sẽ chỉ nhìn con rồi bảo: “Thôi cố lên con” — một câu rất bình thường thôi, nhưng ngày trước con đâu biết rằng sau này mình sẽ nhớ nó đến như vậy.

Có lẽ đó cũng là điều con hiểu được về sức mạnh vượt qua. Trước đây con cứ nghĩ mạnh mẽ nghĩa là không được khóc, không được yếu lòng, chuyện gì cũng phải tự mình chịu được. Nhưng bây giờ con nghĩ khác rồi. Người mạnh mẽ là người dù từng có những ngày rất mệt vẫn tìm được lý do để bước tiếp. Và con nghĩ, ba chính là một trong những lí do khiến con không muốn bỏ cuộc. Con không thể làm gì để ba trở lại, con cũng không thể được sống lại những điều ngày ấy đã chưa kịp nói. Nhưng con có thể làm một việc mà con tin ba sẽ vui nếu nhìn thấy, con có thể sống tiếp phần đời của mình cho thật tử tế. Con sẽ không chỉ cố gắng học để có một thành tích đẹp

rồi thôi. Con muốn học để sau này có thể tự nuôi sống mình, có một công việc đủ vững để mẹ không phải lo lắng về con, để những người trong gia đình mình có thể dựa vào con khi họ cần.

Con muốn sau này khi có khả năng, con sẽ tự tay mua cho mẹ những thứ mẹ từng chẳng dám mua cho mình, đưa bà đi những nơi bà chưa từng được đến. Con biết những điều ấy nghe có vẻ còn rất xa. Bây giờ con vẫn chỉ là một đứa trẻ, vẫn có những ngày học hành chẳng ra sao, vẫn có lúc thấy mình chẳng giỏi giang gì cả. Nhưng con nghĩ mình không cần phải trở thành một người thật lớn lao ngay lập tức. Con chỉ cần mỗi ngày tốt hơn một chút, biết thương mẹ hơn một chút, biết sống có trách nhiệm hơn một chút. Rồi một ngày nào đó, nhìn lại, có lẽ con sẽ nhận ra mình đã đi được xa hơn mình tưởng.

Vu Lan năm nay, con không muốn hứa với ba rằng con sẽ trở thành một người hoàn hảo. Con chỉ muốn hứa rằng, khi cuộc đời làm con mệt, con sẽ nhớ mình còn một gia đình để thương, còn những điều muốn làm, còn những người đang chờ con trưởng thành. Con sẽ cố gắng để một người, khi nhắc đến ba, điều đầu tiên con nhớ không còn là ngày ba rời đi mà là tất cả những gì ba đã để lại cho con. Có lẽ ba không thể tiếp tục nắm tay con đi nữa. Nhưng con nghĩ mình vẫn đang đi trên con đường ba từng bắt đầu. Và lần này, con muốn tự mình bước tiếp, mang theo tình yêu của ba, mang theo gia đình, mang theo cả những điều còn dang dở. Nếu ở đâu đó ba vẫn có thể nhìn thấy con, con mong ba đừng lo. Con vẫn đang lớn lên, dẫu khi có chút vụng về nhưng con vẫn phải cố gắng. Và ba à, con sẽ sống thật tốt thật lâu. Không phải vì con đã quên ba mà bởi vì con muốn

phần đời còn lại của mình trở thành câu trả lời cho tất cả những yêu thương mà ba đã dành cho con. Bên cạnh con giờ đây đã có những người bạn mới, có thầy cô yêu thương và gia đình luôn cổ vũ mỗi khi con mệt. Ba cứ yên tâm… phần đời còn lại con sẽ tự bước tiếp, ba nhé.

Thương ba.

Con gái của ba
Phạm Thanh Xuân1/7

Suốt bốn năm sau đó, Xuân hầu như không khóc. Nỗi đau nhường chỗ cho mối lo cấp bách hơn về tài chính. Nếu không nhập học trường Hy Vọng, em định học hết lớp 9 rồi đi làm.

Những ngày đầu ở nơi học mới, Xuân gần như không nói chuyện với ai. Ngay cả với mẹ, khoảng cách cũng lớn dần. Xuân nhớ những cuộc gọi, tin nhắn của ba. Em tìm tài khoản của ba trên Zalo, nhưng không thấy hoạt động nữa.

“Em bất chợt nhận ra ba không gọi về cho em được nữa. Lúc đó em mới có can đảm chấp nhận việc ba đã đi rồi”, Xuân kể.

4 năm từ ngày ba mất, lần đầu tiên cô bé khóc.

4 năm ở HOPE, Xuân học được cách làm xà bông và cốc nến. Sản phẩm bán được cho nhiều nơi, ra cả nước ngoài.

Năm lớp 10, Xuân tiếp tục nhận tin mẹ – người luôn cặm cụi đi làm từ 3-4h sáng đến tận khuya để lo cho ba chị em – đột quỵ. Chị gái được sắp xếp để về thăm mẹ trước, còn Xuân ở lại vì sợ tốn tiền xe. Em bất lực khi chị kể cảnh mẹ được đẩy qua trên xe lăn, mắt nhắm nghiền, người mềm nhũn.

Em nghĩ đến ba. Những lúc thế này, ông sẽ chỉ nhìn con gái rồi bảo “Thôi cố lên con”. Một câu bình thường nhưng Xuân đâu ngờ sau này sẽ nhớ đến vậy.

Xuân lấp đầy thời gian bằng việc tham gia các CLB làm xà bông, hát, và vẽ. Công việc mới lạ và cảm giác được học hỏi giúp em bận rộn, bớt suy nghĩ. Những lúc khó khăn nhất, thầy cô và bạn bè cũng chính là người ở bên đồng hành, chia sẻ, cổ vũ, bù đắp những khoảng trống ba để lại. Với em, trường như ngôi nhà thứ hai.

“Em chỉ cần một người lắng nghe, ôm một cái”, Xuân kể.

Xuân cùng bạn bè CLB Âm nhạc tập hát.

Xuân bắt đầu nuôi ước mơ làm giáo viên tiểu học. Em thích cảm giác chăm sóc, chia sẻ với các em nhỏ hơn trong trường. Nó cũng phần nào nuôi dưỡng trong em sự kiên nhẫn mỗi lần về nhà chăm mẹ.

Nghỉ hè, Xuân thường giúp mẹ các bài tập vận động, tắm cho mẹ, giúp mẹ tập đi. Có những hôm mẹ đi lại được mà không cần chống gậy, Xuân lại thấy có thêm hy vọng. Xuân tự hứa khi có khả năng sẽ tự tay mua cho mẹ những thứ mẹ từng chẳng dám mua cho mình, đưa bà đi những nơi bà chưa từng được đến.

“Con sẽ sống thật tốt, thật lâu. Con muốn phần đời còn lại của mình trở thành câu trả lời cho tất cả những yêu thương mà ba đã dành cho con”, Xuân viết trong thư gửi người cha đã mất.

Thư cho mẹ, cho cha

Mỗi mùa Vu Lan, những đứa trẻ tại trường Hy Vọng đều viết thư gửi cho cha, mẹ đã khuất. Nỗi nhớ và tình yêu trở thành sức mạnh để các em có thêm động lực bước tiếp trên hành trình trưởng thành vắng bóng mẹ cha.

Nội dung: Phùng Tiên – Mỹ Hà

Đồ họa: Tâm Thảo – Thanh Hạ

*Việc sử dụng hình ảnh và thư tay trong bài viết đã được sự đồng ý của các em và người giám hộ. Các lá thư được trích dẫn trực tiếp từ thư tay của các em, được ẩn danh vì mục đích bảo vệ quyền riêng tư.

Điểm trường Nà Lốc thuộc Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Đứa Mòn, xã Mường Lầm. Trước đây, bữa ăn bán trú của học sinh được nấu trong gian bếp quây tôn dựng từ năm 2013 và đã xuống cấp.

Để học sinh có nơi sinh hoạt an toàn, Quỹ Hy vọng cùng FPT Nhật Bản đã tài trợ 500 triệu đồng nhằm xây mới bếp ăn và cải tạo toàn bộ dãy nhà cũ thành phòng ăn.

Thầy Nguyễn Quốc Tú, hiệu trưởng nhà trường, cho biết công trình giúp học sinh có nơi sinh hoạt bán trú an toàn. Bếp ăn tạo thêm không gian cho các cô nuôi chuẩn bị bữa ăn hàng ngày, trong khi khu nhà ăn mới giúp học sinh có chỗ ngồi rộng rãi hơn.

Tại lễ khánh thành, ông Đỗ Anh Dũng, Phó chủ tịch UBND xã Mường Lầm, nhận định công trình thể hiện trách nhiệm của các đơn vị tài trợ với học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương. “Mỗi phòng học được xây dựng kiên cố, mỗi công trình được hoàn thiện, mỗi thiết bị được bổ sung không chỉ góp phần cải thiện điều kiện dạy và học mà còn là động lực giúp học sinh yên tâm tới trường”, ông Dũng nói.

Đại diện quỹ Hy vọng cùng các CBNV đại diện FPT trồng cây trước công trình mới.

Bếp ăn mới cho học sinh Nà Lốc.

Các em ở điểm Nà Lốc ăn trưa trong không gian mới rộng rãi, thoáng mát, an toàn.

Ông Kimura Katsuhisa, Trưởng phòng Thúc đẩy Phát triển Vùng của FPT Nhật Bản, cho biết thông qua dự án, đơn vị mong muốn tạo điều kiện để học sinh được ăn uống đầy đủ và yên tâm học tập.

“Chúng tôi mong muốn kết nối không chỉ bằng công việc, mà còn bằng những hoạt động mang lại giá trị cho cộng đồng và thế hệ tương lai”, ông Kimura nói.

Chị Nguyễn Thị Hiền, nhân viên FPT Nhật Bản, kể chuyến đi thực tế giúp chị hiểu rõ hơn những thiếu thốn của học sinh và nỗ lực bám bản của giáo viên, từ đó tiếp thêm động lực để đồng hành cùng giáo dục vùng sâu.

Dịp này, Quỹ Người FPT vì cộng đồng trao tặng trường năm bộ máy tính, một tivi 65 inch, một bộ loa kéo, hai máy lọc nước cùng hơn 200 suất quà gồm đồ dùng học tập, bánh kẹo, sữa. Ở chiều ngược lại, học sinh Nà Lốc cũng tự tay chuẩn bị những món quà gửi tặng đại diện quỹ và các nhà tài trợ.

Khu bán trú xuống cấp.

Khu bếp cũ tại điểm Nà Lốc.

Không gian bếp quây tôn tạm bợ.

Học sinh ngồi ăn trong không gian chật hẹp, nóng bức vào mùa hè, lạnh vào mùa đông.

Khu bán trú xuống cấp.

Nga Thanh

“Em muốn làm một cái gì đấy”, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình nói với chị gái Trương Thị Thanh Thanh qua điện thoại vào một buổi sáng giữa tháng 9/2021, sau khi nghe tin số trẻ mồ côi do Covid lên đến hàng nghìn. “Chúng ta có thể thành lập một cái trường”, ông đề nghị.

“Suy nghĩ đầu tiên của tôi là hoài nghi”, bà Thanh kể lại. “Một nỗi đau đã quá lớn. Bây giờ tụ tập 1.000 nỗi đau lại một chỗ, tôi sợ nó lây lan”.

Là Giám đốc Trách nhiệm Xã hội (CSR) của FPT, ở tuổi 74, bà Thanh đã dành hai phần ba cuộc đời làm thiện nguyện và hoạt động xã hội. Bà lo đây không phải cách tốt nhất để giúp những đứa trẻ.

Khi ý tưởng xây trường nuôi dạy 1.000 em nhỏ mồ côi do Covid-19 được đưa ra thảo luận trong nội bộ tập đoàn, có ý kiến cho rằng “bài toán này quá khó với FPT”, thay vào đó có thể giúp đỡ bằng vật chất. Tuy FPT có hệ sinh thái giáo dục từ tiểu học đến đại học, nhưng nuôi dạy trẻ mồ côi đến năm 18 tuổi là một dự án thuộc dạng bảo trợ xã hội – mảng tập đoàn không có kinh nghiệm, cũng chưa từng theo đuổi.

Ký ức tuổi thơ lớn lên trong trường nội trú thời chiến tranh khiến ông Bình có niềm tin khác. Quá trình học tập và rèn luyện cùng những người bạn chung hoàn cảnh sẽ giúp trẻ thân nhau, an ủi nhau, nâng đỡ nhau vượt qua khó khăn, biến đau thương thành sức mạnh.

“Nếu chỉ ủng hộ tiền, tụi nhỏ ăn uống được vài ba bữa, chi bằng mở trường, trao cho các con cơm ăn áo mặc, tình thương, và cơ hội được học, được phát triển”, ông Bình thuyết phục các lãnh đạo FPT.

Chỉ sau 24 giờ thảo luận và thống nhất với nội bộ tập đoàn, ngày 16/9/2021, ông Trương Gia Bình tuyên bố FPT xây trường nuôi dạy 1.000 em nhỏ mồ côi do Covid-19 tại Đà Nẵng, cam kết đào tạo 20 năm, chi phí mỗi năm 80 tỷ đồng, với mô hình thiếu sinh quân.

Theo bà Thanh, ở FPT, một dự án được quyết định nhanh chóng như vậy là trường hợp “rất ngoại lệ”.

Ý tưởng này ngay lập tức thu hút sự chú ý từ dư luận, mở ra cuộc thảo luận về mô hình nuôi dạy trẻ mồ côi. Trên các bài báo, diễn đàn, nhiều chuyên gia phản đối việc gom trẻ mồ côi do Covid vào một ngôi trường riêng biệt.

Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) dẫn chứng nhiều nước phát triển đã bỏ hoàn toàn mô hình chăm sóc tập trung, cho rằng trẻ em lớn lên trong môi trường này dễ bị chậm phát triển não bộ, tự ti, thiếu kỹ năng xã hội và khó hòa nhập…

Bộ trưởng Lao động, Thương binh và Xã hội khi đó nêu quan điểm tại diễn đàn Quốc hội: “Không khuyến khích doanh nghiệp lập cơ sở nuôi dạy trẻ mồ côi do Covid-19”.

Giữa làn sóng phản đối, dự án vẫn được triển khai. Những người sáng lập “đánh cược” vào niềm tin có thể giúp những đứa trẻ mồ côi có một tương lai tốt hơn dù vắng bóng mẹ cha.

“Lúc đó vẫn còn mơ hồ chưa biết dự án sẽ làm gì, chỉ thấy đó là việc đúng đắn thì làm thôi”, bà Trương Thị Thanh Thanh nói.

Nhiệm vụ đầu tiên là chiêu mộ Giám đốc cho ngôi trường nội trú này.

Khi ứng tuyển làm Giám đốc dự án, ông Hoàng Quốc Quyền (44 tuổi), từng giữ nhiều vị trí quản lý cấp cao trong các tập đoàn lớn gồm Viettel, Vinfast, Tiki, tuy nhiên, chưa từng làm giáo dục. Lợi thế lớn nhất của ông khi đó có lẽ là từng tốt nghiệp ngành Tâm lý học, có nhiều năm quân ngũ, và là bố của ba đứa con.

“Đó là một cuộc tuyển dụng kỳ lạ”, ông Quyền kể. Gần 20 năm trên thương trường, ông chưa từng ứng tuyển xin việc, thậm chí không có CV. Thế mà lần này, ông phải trải qua 7 vòng phỏng vấn trong một tháng. “Đến lần phỏng vấn thứ 5 tôi đã định bỏ vì thấy nhiêu khê, phải gặp hết người này đến người kia”.

Sự hiếu kỳ về dự án giữ chân ông đến buổi phỏng vấn thứ 8 với Chủ tịch Trương Gia Bình và các lãnh đạo cao nhất của FPT.

“Nếu một ngày, một học sinh nữ trong trường thông báo có bầu, em ứng xử thế nào?”, ông Trương Gia Bình đặt câu hỏi tình huống.

“Câu hỏi đó đã chạm đến tôi”, ông Quyền nói. “Đó thực sự là tấm lòng của một ông bố, đã nghĩ đến tận cùng những gì tụi nhỏ có thể phải đối diện trong hành trình lớn lên”.

Ông nhận ra người sáng lập muốn làm dự án này một cách nghiêm túc, không phải theo cảm hứng.

Nhưng những hoài nghi về ngôi trường chưa dừng lại ở đó. Ánh nhìn ngờ vực bắt đầu xuất hiện từ chính nhóm thụ hưởng – các gia đình có trẻ mồ côi.

“Ngôi trường lừa đảo”

Khi đoàn khách mặc đồng phục xanh dương đến thăm và ngỏ ý đưa hai đứa trẻ từ Đồng Tháp ra Đà Nẵng học miễn phí, bao ăn ở đến 18 tuổi, hỗ trợ lên cả đại học, cả gia đình Thanh Trọng đều nghĩ đây là lừa đảo.

Đó là một chiều hè năm 2022, Trọng khi ấy 15 tuổi, đang chơi đá banh với đám bạn ngoài bãi đất gần nhà thì nghe tiếng ông nội gọi từ đằng xa. Cậu bỏ dở, chạy vội về. Nhà lại có khách. Gần một năm từ ngày mẹ mất do Covid-19, nhà Trọng thường xuyên có người lạ đến thăm, trao quà, ít ai trở lại.

Ngồi đối diện ông bà là hai vị khách đi cùng cán bộ tỉnh đoàn. Họ ân cần hỏi thăm việc học của Trọng bằng chất giọng miền Trung đặc sệt, rồi giới thiệu về một ngôi trường mới mở năm ngoái chỉ để nuôi dạy trẻ mồ côi vì Covid-19 ở Đà Nẵng. Gia đình không cần đóng bất kỳ khoản nào.

“Nghe giống lừa đảo”, Trọng kể. Khắp miền Tây khi ấy rộ lên tin tức về các vụ mua bán người qua Campuchia làm việc trong casino.

Cả nhà chưa ai tin, nhưng ông bà nội của Trọng cũng rất đắn đo. Họ đem nỗi hoài nghi về ngôi trường đi hỏi người thân từ Sài Gòn đến Quảng Nam. Ai cũng bảo dự án có thật, của tập đoàn lớn, báo đài đưa tin nhiều, “cho Trọng đi học đi, tương lai lắm”.

Thế nhưng cả Đồng Tháp lúc bấy giờ chưa có gia đình nào thật sự gửi con đến ngôi trường kỳ lạ, cách hơn 1.000 km. Ông bà không dám mạo hiểm.

Gia đình Thanh Trọng không phải trường hợp duy nhất nghi ngờ lời mời tuyển sinh này.

Khi nhận mở trường Hy Vọng (HOPE School) năm 2021, ông Hoàng Quốc Quyền không nghĩ mình sẽ nhận nhiều ánh nhìn ngờ vực đến thế.

Lúc bắt đầu, ông đã nghĩ đây là một dự án có sứ mệnh nhân văn, nhóm thụ hưởng rõ ràng – 4.400 trẻ mồ côi vì Covid-19 trên khắp cả nước, và được bảo trợ nguồn lực bởi một tập đoàn lớn. Nhiều năm lăn lộn trên thương trường, ông tự tin trong quản lý và làm việc với con người.

Hành trình thực hiện dự án của ông Quyền được khởi động với “ba không” – không trường, không giáo viên, và không giấy phép.

Muốn có trường, đầu tiên phải có học sinh. Ông quyết định “tuyển sinh ngược” – đến từng nhà giới thiệu về trường, thay vì chờ nhận hồ sơ. Khi lệnh giãn cách xã hội được nới lỏng tháng 11/2021, ông bắt chuyến bay từ Đà Nẵng vào TP HCM. Hành trang chỉ có bài báo đưa tin FPT mở trường nuôi trẻ em mồ côi do Covid-19.

Cầm trên tay danh sách trẻ mồ côi, ông rong ruổi khắp các tỉnh thành, gõ cửa từng nhà, thuyết phục gia đình cho con em ra Đà Nẵng học. Suốt nhiều tháng đầu, ông đối diện với những ánh mắt nghi ngờ.

“Lừa đảo”, “Làm gì có chuyện tốt thế”, “Chú biết khó khăn thế thì chú cho tôi tiền”… Ông Quyền nghe lời từ chối mỗi ngày, ở mỗi gia đình ông ghé qua. Ông hiểu ra lý do khi nhìn lên bàn thờ, thấy những tấm biển in số tiền từ thiện của các tổ chức, cá nhân dành cho những đứa trẻ đã mất cha hoặc mẹ.

“Quả thực lúc đó tôi mới phát hiện mình đang đi làm một thứ quá khác biệt, thách thức niềm tin của xã hội về sự tử tế, trong tay lại chẳng có gì chứng minh ngoài một bài báo. Ai dám tin?”, ông nói. “Tôi nghĩ mình cũng chơi liều”.

Sau gần một tháng bám trụ ở TP HCM nhưng đều nhận những cái lắc đầu, ông cảm thấy lung lay. Ông bắt taxi ra sân bay về Đà Nẵng, nghĩ sẵn lời báo cáo với Chủ tịch Trương Gia Bình rằng đây là một nhiệm vụ bất khả thi.

“Tôi đi mấy trăm nhà xong nghĩ: vụ này bể rồi, vì họ có tin đâu”, ông Quyền kể. “Không có học sinh thì làm gì có trường”.

Đúng lúc này, ông nhận được một cuộc điện thoại. Một cô bé hỏi về trường. Chiếc taxi sau đó đổi hướng, đưa ông đến ngôi nhà trên đường Đoàn Văn Bơ (quận 4 cũ). Sau một hồi nói chuyện, em đồng ý nhập học. Đó là “học trò 001”, tên Thuý Anh.

“Em là điềm lành của dự án này”, ông nói.

Sau cái gật đầu đầu tiên, những ngày tiếp theo, dự án nhận thêm nhiều lời đồng ý từ các gia đình khác.

Ngày 6/2/2022, trường Hy Vọng đón 34 học sinh từ 9 tỉnh, thành phố về học tập và sinh sống tại trụ sở mượn tạm của F-City tại Đà Nẵng.

Sau những thách thức ban đầu, ông Quyền và đội ngũ đối mặt với khó khăn tiếp theo: chữa lành những vết thương tâm lý mà Covid để lại cho lũ trẻ.

Nơi chốn thuộc về

Mùa hè 2021 lẽ ra là mùa hè tuyệt đẹp của hai anh em Thanh Trọng – Thanh Trúc. Mẹ đưa chúng lên Bình Dương chơi ngay khi kỳ nghỉ hè vừa bắt đầu. Từ ngày ba mất, hai đứa trẻ lúc nào cũng “đói hơi” mẹ.

Phòng trọ của mẹ tuy nhỏ nhưng ấm cúng, đủ kê một chiếc giường cho mẹ và Trúc, còn Trọng ở trên gác xép. Sau mấy tháng trời không được gần mẹ, Trúc thèm được ôm dáng người tròn tròn, tỉ tê đủ thứ chuyện mỗi ngày.

Gần cuối tháng 8, khu trọ bùng dịch, mẹ và Trúc bị nhiễm bệnh, phải đi cách ly. Chỉ còn Trọng ở lại phòng trọ. Do có bệnh nền về tim, mẹ chuyển nặng sau một tuần, phải nhập viện. Ba mẹ con mỗi người một nơi.

Một tuần sau, Trọng nghe hàng xóm nói mẹ qua đời. Cậu không tin. Nhưng hai tiếng sau đó, người ta đưa mẹ về nhà trọ, chỉ còn một hũ tro. Trọng không khóc được.

“Thế giới của em gần như sụp đổ. Em không còn ba, nguồn tinh thần của mình chỉ còn mẹ thôi, nhưng mẹ cũng không còn nữa”, Trọng nói.

Khoảng 4 tiếng sau, Trúc cũng từ khu cách ly trở về. Nhìn thấy hũ tro, con bé khóc oà lên: “Cái này là cái gì vậy anh ba, sao anh ba nói xạo, nói dóc em là mẹ về rồi, mẹ chờ em…”

Kể từ đó, hai anh em mồ côi – cả cha lẫn mẹ.

Hai đứa trẻ mắc kẹt ở nơi đất khách quê người thêm một tháng. Đến lượt Trúc lăn ra ốm, Trọng vừa chăm em vừa lo sợ.

“Sinh lão bệnh tử thì em không sợ, em sợ mất người thân. Mất ba mất mẹ rồi, em không muốn mất thêm ai nữa”, Trọng nói.

Từ sau khi mẹ qua đời cùng chuỗi ngày phải cách ly kéo dài, Trọng dần trầm lặng hơn, đầu óc và tâm trạng trống rỗng. Em không muốn trò chuyện, không nghe thấy ai nói gì, luôn cảm thấy có một bức tường chắn ngang giữa mình và người đối diện.

Mãi sau này khi có kiến thức về y khoa, Trọng mới nhận diện được những dấu hiệu hồi đó là trầm cảm nhẹ. Tình trạng này kéo dài một năm từ khi mẹ em mất. Cho đến một ngày, chuyến thăm của “hai người đàn ông áo xanh dương” đưa em đến một vùng đất khác.

“Con nghĩ sao, nhắm đi được không?”, ông nội hỏi Trọng.

Ông bà mất ngủ mấy đêm để suy nghĩ, cân nhắc giữa hai lựa chọn: cho cháu đi hay ở. Hai đứa nhỏ chưa kịp ổn định tâm lý, giờ phải sống xa nhà cả nghìn cây số. Ông bà không đành lòng. Nhưng ở nhà thì không có tương lai. Nguồn thu nhập duy nhất đến từ lưới đánh cá của ông nội, hôm được hôm không, chẳng biết trụ được đến khi nào.

“Con thống nhất là đi”, Trọng đáp. Chính Trọng trở thành người thuyết phục ông bà cho đi học. “Bây giờ sống ở quê chưa chắc đã có tương lai, con muốn ra Đà Nẵng con học thử, không ổn thì con về”.

Trọng rất thích học. Từ bé, em đã nghĩ sẽ chọn học sư phạm, hoặc quân đội cho đỡ tốn tiền học phí. Sau khi cha mẹ qua đời, Trọng lại càng giới hạn ước mơ của mình trong những lựa chọn có thể đỡ gánh nặng cho ông bà.

Khi quyết định theo học ở “ngôi trường kỳ lạ”, cậu bé lớp 9 khi ấy đặt cược tương lai, mong cơ hội mở rộng những lựa chọn sau này. Nếu thấy ổn, Trọng sẽ đưa cả em gái Thanh Trúc – khi đó mới lớp 5 – theo học cùng.

Suốt hai tháng đầu vào HOPE, Trọng giữ trạng thái không tiếp xúc hay nói chuyện với ai. Ai hỏi gì, thằng bé cũng chỉ gật đầu. Cậu bé miền Tây chưa quen với đồ ăn, khí hậu, giọng điệu, cách nói của người bản xứ. Sự xa lạ khiến Trọng khép mình lại.

“Trong đầu lúc nào cũng như có một căn phòng, một khoảng trống”, Trọng hồi tưởng.

Hầu hết những đứa trẻ trải qua biến cố mất mẹ cha đều từng trải qua trạng thái tinh thần như Trọng. Năm 2022, trường Hy Vọng lần đầu tổ chức khám tâm lý cho gần 300 học sinh, các bác sĩ, chuyên gia nhận định 76% có vấn đề tinh thần.

Khi ngôi trường đón những lứa trẻ đầu tiên, ông Quyền và các thầy cô không phải đối mặt với những bài toán lớn, mà là những điều nhỏ nhặt, li ti của cuộc sống, của ăn, ở, nhớ nhà, nhớ mẹ, nhớ ba.

Có đứa trẻ lớp hai, bỏ ăn, thầy cô hỏi thèm gì, nó nói chỉ thèm món cơm rang nước mắm của ngoại. Thầy cô rang cho ăn, nó vẫn lắc đầu bảo “không phải mùi của ngoại”. Có bạn đang chơi vui thì òa khóc, không nói vì sao. Mãi mấy ngày sau mới giải thích “vì có cô đó đi qua giống mẹ con quá”.

“Nhiều bạn nhỏ thấy mình lạc lõng giữa thế giới này. Rất nhớ ngôi nhà của mình, nhưng giờ về không còn mẹ, không còn bố. Cả cuộc đời đi ở trọ, không biết mình thuộc về đâu”, ông Quyền trầm giọng nói.

Khi nhận nhiệm vụ từ Chủ tịch Trương Gia Bình, ông Quyền được gợi mở xây dựng trường theo mô hình thiếu sinh quân – nuôi dưỡng và giáo dục toàn diện về văn hóa, thể chất, và kỷ luật quân đội. Nhưng đến lúc thật sự bắt tay nuôi dạy trẻ, ông nhận ra mô hình trường nội trú truyền thống là chưa đủ.

Ông muốn xây dựng ngôi trường này trở thành nơi chốn thuộc về của mỗi đứa trẻ. Mục tiêu đó khó hơn rất nhiều so với hình dung ban đầu.

Thời làm Tổng giám đốc Viettel tại Peru, ông dẫn dắt đội ngũ hơn 1.600 nhân viên – cả Việt Nam và nước ngoài – gây dựng thành công thị trường viễn thông thương hiệu Việt tại Nam Mỹ. Thế nhưng, nuôi dạy trẻ là chuyện hoàn toàn khác. Người lớn tuân thủ dựa trên lợi ích, còn con trẻ chỉ nghe lời nếu thấy tình thương.

“Với tụi nhỏ, kiên nhẫn là dấu ấn của tình thương. Mỗi đứa trẻ cần sự đồng hành không chỉ bằng lời nói, hành động, mà hơn cả là thời gian”, ông chia sẻ.

Từng bước, ông cùng các thầy cô thiết kế và tinh chỉnh một “liệu trình chữa lành” riêng cho học trò HOPE dựa trên triết lý “back to basic” – dạy trẻ cách tự lập từ những điều cơ bản nhất.

“Dậy mà đi, dậy mà đi

Ai chiến thắng không hề chiến bại

Ai nên khôn không khốn một lần

Dậy mà đi, dậy mà đi

Dậy mà đi hỡi đồng bào ơi…”

Cứ 5h30 sáng, mặt trời vừa rạng, bài hát Dậy mà đi qua những chiếc loa phát thanh vang khắp ngôi trường. Lũ trẻ ùa ra từ các hành lang, ngay ngắn xếp hàng tập thể dục, sau đó tự động chia nhau cầm chổi, cuốc, bình tưới cây… đi làm vườn hoặc dọn dẹp. Ai cũng có nhiệm vụ của mình. Ngôi trường rộng hơn 6.500 m2, hoàn toàn do những đứa trẻ tự chia nhau chăm sóc: nhóm lau bàn ghế, nhóm dọn hành lang, nhóm quét sân trường…

Sau giờ học chính khoá, chúng lại bận rộn với hoạt động của các CLB: âm nhạc, vẽ tranh, làm xà bông, pickleball, cầu lông…. Hơn 40 CLB được thành lập trong 5 năm qua, với tất cả thể loại hoạt động mà thầy cô có thể nghĩ ra trên đời, để các con “tự tìm ra cái xuất sắc của riêng mình”.

Dần dần, những hoạt động này đã trở thành “nếp nhà” của HOPE School.

“Các bạn ấy không có thời gian rảnh rỗi, luôn có việc để làm, có bạn để chơi, có nhiều thứ để trải nghiệm”, ông Quyền nói. Tụi nhỏ được hướng dẫn để tự phục vụ, tự lo cho mình, học tập và trưởng thành. Lứa sau nâng đỡ lứa trước.

Mất 3 năm, khách đến chơi mới có thể thấy những đôi dép được xếp ngay ngắn trước cửa các phòng. Cũng mất từng ấy thời gian để không gian trường im phăng phắc khi tiếng kẻng báo đến giờ đi ngủ vang lên.

Hầu như tháng nào, trường cũng đón khách đến thăm nhà. Ông Quyền giữ một nguyên tắc: khách đến chơi hãy kể một câu chuyện về bài học trong đời, hoặc những khó khăn trong sự nghiệp… cho các học sinh của HOPE.

“Trường không bao giờ nhận tiền. Cho tiền là dễ nhất. Những câu chuyện mới trở thành vốn liếng để chúng bắt đầu tự nuôi ước mơ của riêng mình”, ông lý giải.

Ông Quyền gọi đây là phương pháp “nhồi cọc” – làm móng thật sâu và chắc để tạo nền cho toàn bộ “công trình” ở trên. Những trải nghiệm dần dần sẽ xây dựng cho các con sự tự tin, từng bước trở thành đứa trẻ cứng cáp khi ra đời.

Sau hai tháng vào trường, Thanh Trọng dần quen với “nếp nhà” – tự thức dậy, gấp chăn, tập thể dục, làm vườn, dọn dẹp, tham gia các câu lạc bộ… Những người bạn chung hoàn cảnh vẫn vượt qua nỗi buồn và bước tiếp đã trở thành nguồn cảm hứng cho cậu bé.

“Nếu cứ co ro như thế thì mình sẽ sống tách biệt. Không được. Phải cởi mở, giao tiếp và nói chuyện hơn”, Trọng kể.

Trọng được giao làm trung đội trưởng – vị trí “anh cả” trong nhà chung, có trách nhiệm quản lý, hướng dẫn các em trong đội đi vào nề nếp. Cậu dần trở thành hoạt náo viên, tích cực tham gia và điều phối nhiều hoạt động trong trường.

“Không có công thức chung để tạo nên đứa trẻ hạnh phúc, nhưng tình yêu thương có thể là liều thuốc chữa lành mọi nỗi đau”, ông Quyền đúc kết khi nhìn lại hành trình 5 năm. Lần tái khám năm nay, trong gần 200 đứa trẻ của Hy Vọng, tỷ lệ gặp vấn đề tâm lý chỉ còn 2%.

Nhưng “liều thuốc” này không hiệu nghiệm với mọi đứa trẻ. Có em sau hai năm ở trường, mãi không thích nghi được với lối sống tập thể, chọn trở về nhà. Có em học mãi vẫn cứ ở lớp 1, chọn chia tay trường để trở về với cảnh núi rừng – nơi em thấy thuộc về nhất.

“Quan trọng là đừng để đứa trẻ cảm thấy cô đơn dù ở bất kỳ đâu”, ông nói.

Nhưng chấn thương tâm lý không phải vấn đề duy nhất của những đứa trẻ mồ côi. Gánh nặng tiền bạc đôi khi vô tình dứt các em khỏi giấc mơ được sống theo ý mình.

Cuộc giải cứu “tương lai”

Tháng 8/2026, khi các bạn nhập học trở lại sau hai tháng nghỉ hè, Kpa H’Trương (15 tuổi, Đăk Lăk) quyết định không lên chuyến tàu trở lại trường Hy Vọng.

“Bố con đi không được, con phải ở nhà chăm sóc”, cô bé báo tin với thầy quản nhiệm.

Em buồn, nhưng nỗi buồn không bằng tình thương người cha bệnh ngày một nặng. Nửa năm qua, cha em đau cột sống, gặp khó khăn trong di chuyển và gần như không thể làm việc.

Nhà vốn có 5 người, nhưng anh trai cả mất sớm, còn mẹ qua đời 5 năm trước do Covid. H’Trương không muốn mất thêm cả cha.

Anh trai thứ hai của em – Y Đương – vừa kết thúc lớp 12 và rời Trường Hy vọng sau lễ trưởng thành hồi tháng 6. Đương về quê học sửa máy cày. Xưởng sửa chữa cách nhà gần 2 giờ chạy xe máy, em chỉ có thể về thăm cha vào cuối tuần.

Suốt mùa hè, em nhận làm nhiều việc kiếm tiền. Đầu tiên là chặt mía thuê giá 2.000 đồng mỗi bó, mỗi ngày chặt 200 bó kiếm được 400.000 đồng. Nhưng làm được đến ngày thứ ba, chính em cũng đổ bệnh vì công việc nặng nhọc. Khi cơ thể phục hồi, em lại nhận đi cắt cỏ thuê. Cả mùa hè, H’Trương kiếm được khoảng 2 triệu đồng, chắt chiu lắm cũng cáng đáng được tiền ăn uống hàng ngày cho hai cha con.

“Nếu H’Trương không chịu quay lại học thì sao?”, ông Quyền bàn với hai cô giáo trên chuyến xe từ Đà Nẵng về Đăk Lăk thăm nhà H’Trương. Trong hành trình 500 km, chủ đề chính là làm sao đưa cô học trò trở lại trường.

“Nỗi lo của Trương là không ai chăm bố, là không có tiền. Đó là sự bất lực tình thương ghê gớm”, ông nói.

Nếu lại bỏ học, ở nhà, H’Trương sẽ như những cô bạn Êđê cưới chồng năm 15 tuổi. Nỗi bất lực của cái nghèo và thiếu tri thức sẽ thành vòng xoáy kéo dài mãi, thế hệ này sang thế hệ khác, không thoát ra được. Ông muốn “cứu” học trò.

Sau 5 tiếng di chuyển, đoàn gồm ba thầy cô trường HOPE cùng một cán bộ Hội phụ nữ xã đến nhà H’Trương.

Trong căn nhà gỗ lụp xụp với chỉ một chiếc giường đủ cho cha nằm, H’Trương đón các thầy cô với vẻ rụt rè và lo lắng. Sau khi hỏi thăm sức khỏe người cha và chào hỏi chú dì, ông Quyền đề cập đến việc đi học của cô học trò.

“Con học đến lớp 11 rồi. Còn một ít thời gian nữa là có thể lên cao đẳng, đại học, có tương lai hơn ở nhà cưới chồng”, ông nói.

H’Trương nhìn chú, dì, rồi lại cúi gằm mặt xuống. Em không nói gì, cứ khóc mãi.

Xung quanh, mọi người xúm lại góp lời, mỗi người một ý. Người ủng hộ cô bé đến trường, bên lại khuyên em nên dành thời gian bên cha. Giữa hỗn loạn quan điểm, cô gái nhỏ cúi gằm mặt, hai tay nắm chặt, nước mắt lã chã, không nói được gì.

Được một lúc, ông Quyền cùng cô giáo dắt H’Trương ra ngoài đi dạo.

“Tôi muốn tách em ra để em tự suy nghĩ”, ông giải thích.

Ra khỏi nhà, H’Trương dần thả lỏng. Em ngưng khóc, mặt vẫn cúi gằm, lặng lẽ đi dạo bên thầy cô. Sau khoảng lặng để em tĩnh tâm, ông Quyền gập nửa người, nhìn vào mắt cô học trò nhỏ: “Thầy sẽ cho Y Đương xe máy để thường xuyên về nhà. Nghĩa vụ chăm sóc cha, con có thể chia sẻ với anh trai”.

Ông thuyết phục thêm, Hội Phụ nữ cũng hứa đưa cha đi bệnh viện khám và thường xuyên theo dõi sức khoẻ. Về trường, thầy cô sẽ cho cách ngày gọi điện về nhà, thay vì chỉ mỗi tuần một lần như quy định.

“Con đi học với thầy nha”, ông nói, vẫn nhìn vào mắt cô bé, chờ đợi.

Cuối cùng, cô học trò gật đầu.

“H’Trương đồng ý đi học rồi”, thầy Quyền thông báo khi quay trở lại căn nhà gỗ. Trong khi, cô học trò đi vào phòng sắp xếp đồ đạc, quần áo, cùng thầy cô về trường. Không ai phản đối nữa.

“Sự khốc liệt của đại dịch đã đặt lên vai những đứa trẻ trách nhiệm của người lớn”, ông Quyền trầm tư.

Ông không muốn học trò đánh đổi tình yêu thương cha mẹ với quyền được học tập và có tương lai tốt hơn. Với những đứa trẻ có hoàn cảnh như H’Trương, học tập là con đường tốt nhất để thoát cái nghèo bủa vây.

Chuyến tuyển sinh những năm gần đây, ông Quyền và các thầy cô trường HOPE không còn bị nghi lừa đảo nữa. Nhưng họ nhận những lời nhờ vả khác: Chú có biết công ty, tổ chức này, hỏi giúp tôi sao một năm rồi họ không chuyển tiền.

“Trong lúc cao trào cảm xúc, ai cũng đổ vào. Cho tiền là cách dễ nhất. Nhưng không phải ai cũng kiên trì như đã hứa”, ông trầm ngâm. “Thế là tương lai của những đứa trẻ lại bị bỏ rơi sau lời hứa không tròn của người lớn”.

Đến giờ, ông Quyền, bà Thanh vẫn không có câu trả lời cho bài toán mà người ta tranh luận nhau 5 năm trước: đâu là nơi tốt hơn cho những đứa trẻ mồ côi – ở trường, hay ở nhà.

“Tương lai của những đứa trẻ sẽ là câu trả lời”, ông nói.

Nếu coi cuộc mạo hiểm 5 năm trước là một ván cược của những người sáng lập, nhìn vào sự trưởng thành của học trò đến giờ, ông tin mình đã thắng.

20h một tối mùa hè tháng 8, thư viện của HOPE vẫn sáng đèn. Tụi nhỏ lăn lê bò toài trong căn phòng đầy sách – đứa đọc, đứa học bài, đứa ngủ, đứa chơi… Thư viện là căn phòng duy nhất trong trường mở điều hoà cả ngày đêm, thu hút tụi nhỏ mọi lúc. Chúng không biết đây là “chiêu thức” của các thầy cô để “lừa” tụi nhỏ đắm chìm vào không gian của sách.

“A, anh Trọng về”, đám trẻ hăm hở chạy lại, vây quanh khi thấy Thanh Trọng bước vào thư viện trong chiếc áo sơ mi, quần tây. “Đẹp trai dữ ta”, tụi nhỏ tíu tít khen.

Giờ Thanh Trọng đã là cậu sinh viên y khoa Đại học Phan Châu Trinh, trở thành “thần tượng” của lứa đàn em ở HOPE School. Gần hai tháng tụi nhỏ chưa gặp “anh cả”. Lần cuối là ở buổi Lễ Trưởng thành hồi tháng 6 – khi Trọng về dự buổi chia tay 35 em tốt nghiệp lớp 12, tiến vào cánh cổng đại học giống như mình.

Sau 5 năm, 18% trong 363 học sinh của HOPE đã bước vào ngưỡng cửa đại học, cao đẳng. Nhiều em chọn học ngành y như Trọng, vì có học bổng, một số chọn theo các trường quân đội, học nghề, hoặc về nhà tìm con đường khác.

Những ngày đầu rời trường, bắt đầu cuộc sống sinh viên, Trọng có đôi chút sợ hãi. Cậu tự gọi mình như “con nhộng chuẩn bị phá kén”, yếu đuối khi phải tự lập sau một thời gian dài quen được bao bọc. Hồi năm nhất, Trọng thường xuyên về “nhà” cùng ngủ, cùng chơi với các em. Cậu muốn cùng các em nuôi ước mơ vào đại học giống như mình.

“Với em, Hope là ga tàu đầu tiên, là bệ phóng đạt được mục tiêu mà em muốn”, Trọng nói.

Ở nơi đây, em đã quyết định lên tàu, đi một hành trình để vượt qua giai đoạn tăm tối sau ngày mẹ mất và tìm thấy tương lai của mình.

Nội dung: Mỹ Hà – Phùng Tiên – Thu Hằng
Ảnh: Phùng Tiên, HOPE School

*Việc sử dụng hình ảnh, câu chuyện trong bài đã được sự đồng ý của các em và gia đình.

Căn nhà sàn nằm giữa đồng ở xã Tân Mỹ, tỉnh Đồng Tháp của Thiên Hồng những ngày này gió thổi phần phật. Nước lũ bắt đầu dâng mấp mé con đường đất trước nhà. Cũng những ngày mưa lũ hai năm trước, ba Thiên Hồng thường vắng nhà để trị bệnh ung thư trực tràng. Hồi ấy, em hay ngồi ở cầu thang, ngóng ba về.

Rồi một ngày, người thân chở Hồng qua nhà người bà con, nói em ở đó chơi. Mấy hôm sau, đứa trẻ được đón về mới hay ba đã mất. Sợ em buồn nên cả nhà không cho thấy mặt ba lần cuối.

Kể từ đó, Hồng bắt đầu quấn quýt mẹ hơn, nhất là khi bà cũng mang bệnh nặng. Di chứng tiểu đường khiến bà phải cắt cụt một chân, việc đi lại phải có người dìu hoặc bằng nạng.

Những ngày cuối tháng 8 này, Hồng tựu trường năm học lớp hai. Vừa về nhà, em tíu tít bên giường bệnh của mẹ. Em hết kể về các bạn, về thầy chủ nhiệm mới và những quyển tập, sách mới mua.

Từ hồi bị cắt mất một chân, mẹ Hồng buồn và ít nói. Thấy vậy, bé càng muốn ở cạnh mẹ nhiều hơn, kể cho bà nghe những gì em học được, gặp được mong bà vui vẻ. Em cũng giành phần rửa chén, quét nhà và thường xuyên bóp chân cho bà.

Hồng cũng rất tự giác trong việc học, không cần ai kèm cặp hay nhắc nhở. Năm rồi, em cũng được tuyên dương và lãnh phần thưởng cuối năm với thành tích học sinh tiêu biểu. “Con muốn học thật giỏi để mẹ vui”, em nói.

Thấy con hiểu chuyện, bà Trần Thị Bé Chính, 49 tuổi, vừa thương vừa đau lòng, nôn nóng muốn đi làm để đỡ đần kinh tế trong nhà. Trước đây, dẫu gia đình không khá giả song cũng không nợ nần ai. Chồng bà bán vé số, bà làm ve chai. Thu nhập không nhiều, chi tiêu tiết kiệm vẫn đủ nuôi ba con khôn lớn. Anh, chị của Hồng cũng lần lượt ra trường, tìm được việc làm, phụ giúp gia đình.

Hai năm trước, chồng bà Chính phát hiện bệnh ung thư, tiền tích cóp nhiều năm hết sạch. Để tiếp tục chạy chữa, gia đình buộc phải bán ba công đất. Ngày ông qua đời, nhà đã gánh nợ gần 100 triệu đồng.

Ngày ông qua đời, bà suy sụp, bệnh tiểu đường ập đến, biến chứng trong mấy tháng ngắn ngủi. Cuối năm ngoái, một bên chân bà bị cắt cụt, bên còn lại cũng thường xuyên đau nhức. Việc đi lại khó khăn, chưa thể làm việc gì. “Bản thân bây giờ như gánh nặng của các con”, bà Chính nói.

Lần lượt chăm cha rồi mẹ bệnh, Phạm Hùng – con trai bà Chính, 30 tuổi, cũng bị mất việc. Thấy vậy, con gái bà Chính, đã lập gia đình song vẫn tới lui chăm sóc bà, đỡ đần một phần chi phí thuốc men. Riêng Hùng cũng tập tành buôn bán online để có đồng ra đồng vào.

Hiện tại ngoài khoảng nợ hơn 100 triệu chưa thể trả, phần thuốc men mỗi tháng của mẹ khoảng 2 triệu đồng. Hùng dự định đợi mẹ sức khỏe tốt hơn sẽ đi tìm việc, có thu nhập lo cho gia đình và út Hồng ăn học.

“Ngày ba mất vẫn không yên tâm em Hồng còn quá nhỏ. Dặn dò phải gắng lo cho em”, Hùng nhớ lại.

Giữa căn nhà sàn trơ trọi trước mùa nước nổi, cô học trò nhỏ vẫn ngày ngày đến trường, rồi tíu tít bên người mẹ khuyết một chân. Em chưa hiểu hết những khoản nợ, tiền thuốc hay những nhọc nhằn mà gia đình đang gánh. Em chỉ biết cố học thật giỏi, phụ mẹ những việc nhỏ và mong bà luôn khỏe mạnh.

Ngọc Tài

Chiều 5/9, Trường Tiểu học, THCS và THPT Hy Vọng (Hope School) tổ chức chương trình Chào năm học mới 2026-2027. Dự sự kiện có Phó thủ tướng Lê Tiến Châu; Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang; Phó chủ tịch Thường trực UBND TP Đà Nẵng Lê Quang Nam cùng đại diện Tập đoàn FPT và hơn 300 học sinh nhà trường.

Năm học này ghi dấu mốc 5 năm hoạt động của Hope School. Trường hiện nuôi dưỡng, đào tạo hơn 300 trẻ mồ côi sau đại dịch, thuộc 13 dân tộc, đến từ 29 tỉnh, thành phố.

Chia sẻ tại buổi lễ, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết ông ưu tiên đến thăm trường ngay sau chuyến đi dự lễ khai giảng và khánh thành Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Tây Giang ở xã giáp biên giới Lào.

Thăm nơi ở và học tập của học sinh, nghe những câu chuyện về sự trưởng thành của các em, Phó thủ tướng đánh giá cao sự đóng góp của doanh nghiệp và đội ngũ giáo viên, cho rằng “Trường Hy Vọng” thể hiện đúng giá trị thực tiễn mang lại cho các em nhỏ. “Với tư cách là người phụ trách ngành giáo dục của cả nước, tôi thực sự ấn tượng và biết ơn những tấm lòng đặc biệt của các doanh nhân, nhà hảo tâm”, ông nói.

Phó thủ tướng khẳng định Chính phủ xem đây là mô hình giáo dục độc đáo, đặc biệt và cam kết luôn đồng hành, hỗ trợ khi nhà trường có yêu cầu. Ông cũng đề nghị lãnh đạo TP Đà Nẵng tiếp tục tạo điều kiện hỗ trợ tối đa cho cơ sở này.

Phó thủ tướng nhắn nhủ học sinh trước thềm năm học mới rằng “qua dông bão chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn”. Ông biểu dương nỗ lực vượt khó của các em, đồng thời nhấn mạnh kiến thức văn hóa cùng kỹ năng sống thực tế học được tại trường sẽ là hành trang theo các em suốt cuộc đời.

Nhớ lại giai đoạn đầu thành lập trường năm 2021, ông Hoàng Quốc Quyền, Giám đốc Dự án Trường Hy Vọng, cho biết từng đi khắp các tỉnh phía Nam và TP HCM để tìm đón các em nhỏ mất cha mẹ vì dịch bệnh. “Lúc ra đi, điểm tựa lớn nhất của tôi là lời tuyên bố của anh Trương Gia Bình về việc nhận nuôi 1.000 em nhỏ mất người thân do dịch bệnh”, ông Quyền nói.

Ngôi trường sau đó được hoàn thiện và đi vào vận hành nhờ sự tin tưởng, đồng thuận về phương án triển khai từ chính quyền TP Đà Nẵng.

Các em của Hope School theo học chương trình phổ thông tại FPT School Đà Nẵng. Trường bổ trợ thêm chương trình Trải nghiệm thế giới thông minh (SMART) giúp tiếp cận công nghệ, lập trình, robotics, trí tuệ nhân tạo (AI); cùng chương trình phát triển cá nhân (PDP) rèn kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và tư duy phản biện.

Ngoài giờ học chính khóa, học sinh được trang bị các kỹ năng sinh tồn, sơ cấp cứu, rèn luyện thể thao và âm nhạc. Các em cũng tự tay làm bánh, may vá, sản xuất nến thơm, xà bông thủ công, chăm sóc vườn cây và thiết kế sản phẩm tái chế nhằm nâng cao tính tự lập trong cuộc sống. Nhà trường cũng chú trọng rèn luyện cho học sinh lối sống tiết kiệm và tinh thần không lãng phí.

Em Phương Uyên, học sinh lớp 11, quê Đồng Nai chia sẻ cuộc sống tập thể và sự chăm sóc tận tình của thầy cô đã giúp các em từ những đứa trẻ rụt rè trở nên mạnh mẽ, tự tin bước tiếp. Ở trường, học sinh xem thầy cô như cha mẹ thứ hai, cùng gắn bó như ruột thịt để vượt qua nghịch cảnh.

Sau 5 năm vận hành, Trường Hy Vọng đã có 70 học sinh tốt nghiệp THPT, trong đó 66 em tiếp tục theo học tại các trường đại học, cao đẳng. Riêng năm học 2024-2025, học sinh toàn trường đạt hơn 20 giải thưởng cá nhân tại các kỳ thi học sinh giỏi, STEM, robotics, tranh biện và khoa học sáng tạo; tỷ lệ tốt nghiệp THPT đạt 100%.

Nguyễn Đông

Hoạt động trao tặng được tổ chức tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Thanh Nưa, xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên, nhân dịp khai giảng năm học mới. Đây là một trong 9 trường phổ thông nội trú liên cấp khu vực biên giới trên địa bàn tỉnh tiếp nhận tài trợ thư viện điện tử, với tổng giá trị 900 triệu đồng.

Mỗi thư viện điện tử được trang bị 15 máy tính bảng và tai nghe, cùng các tài khoản học trực tuyến trên nền tảng Vuihoc theo chương trình giáo dục phổ thông. Kho nội dung số, tài liệu tham khảo được cài sẵn trong ứng dụng với các bài giảng, bài luyện tập có khả năng tương tác hai chiều, nhiều dạng học liệu như video, kể chuyện, dự án, thử thách bản thân.

Bên cạnh thư viện điện tử, FPT còn tặng tài khoản học tập về trí tuệ nhân tạo (AI) cho tất cả học sinh trên địa bàn tỉnh. Chương trình học AI do Tổ chức Giáo dục FPT biên soạn và được triển khai theo hình thức trực tuyến, với các ví dụ, tình huống gần gũi với đời sống học sinh. Trong đó, đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI được đưa vào ngay từ những bài học đầu tiên và xuyên suốt cả khóa học.

Đại diện các trường tiếp nhận, thầy Nguyễn Đức Hồng, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Thanh Nưa, cho hay, thư viện điện tử và tài khoản học AI là những nguồn học liệu thiết thực, đặc biệt với ngôi trường mới của học sinh vùng biên giới. Đây sẽ là cơ hội để các em làm quen, khám phá và từng bước hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ phục vụ học tập.

Chị Trần Thị Bích Hằng – Chủ tịch Hội đồng Công nghệ Khối Phổ thông FPT – cho hay: “Chúng tôi mong muốn mọi học sinh Điện Biên, dù ở thành phố hay ở các xã vùng cao, đều có cơ hội tiếp cận AI như nhau. Các em không chỉ là người sử dụng AI, mà sẽ trở thành người hiểu AI, làm chủ AI và dùng AI để giải quyết chính những bài toán của quê hương mình”.

Việc đồng thời trang bị hạ tầng học tập số và cung cấp nội dung đào tạo AI là sự hưởng ứng Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Thông qua hoạt động này, các đơn vị mong muốn góp phần nâng cao năng lực STEM, kiến thức và kỹ năng AI cho các em học sinh, thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận giáo dục số, đặc biệt là các em học sinh tại khu vực biên giới.

Từ 2023 đến 2025, Tập đoàn FPT phối hợp cùng Quỹ Hy vọng, Vuihoc cũng đã trao thư viện điện tử cho 4 trường học tại Điện Biên và gần 120 trường khác trên cả nước.

Ngọc Huy

Sáng đầu tháng 8, sau hơn hai tháng hè bận rộn tập huấn chuyên môn, chị Cà Đi tranh thủ tưới nước, dọn cỏ mảnh vườn nhỏ trước nhà ở xã Phước Vinh. Chồng bận trực bảo vệ tại trường, nữ giáo viên ngồi kèm con trai lớn học lớp 2 ôn bài trước khi năm học mới bắt đầu.

Là con út trong gia đình có bốn anh chị em, cha và chị gái đều làm giáo viên ở tỉnh Trà Vinh cũ, chị Cà Đi đã sớm nuôi tình yêu với nghề dạy học. Thời còn là sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn Khmer, Đại học Trà Vinh, chị thường xem những phóng sự về các giáo viên tình nguyện đến vùng sâu, vùng xa rồi tự nhủ một ngày nào đó mình cũng sẽ như họ.

Năm 2016, tốt nghiệp đại học, Cà Đi biết huyện Tân Biên (tỉnh Tây Ninh cũ) tuyển giáo viên tiếng Khmer cho bậc tiểu học. Cô gái trẻ bắt xe khách vượt hơn 300 km đến Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện nộp hồ sơ. “Lúc đó mình chỉ nghĩ cứ nộp thử, nếu thất bại thì xem như trải nghiệm”, chị nhớ lại.

Ba tháng sau kỳ thi tuyển, chị Cà Đi nhận quyết định về công tác tại Trường Tiểu học Hòa Đông.

Những ngày đầu đặt chân đến vùng biên, ngoài hình ảnh mái chùa Khmer cong vút quen thuộc nằm thấp thoáng bên những rặng thốt nốt, mọi thứ còn lại đều xa lạ với cô.

Do không có người quen, quanh khu vực cũng không có nhà trọ, Cà Đi nản lòng thì may mắn được nữ giáo viên mầm non thi tuyển cùng đợt biết hoàn cảnh đưa về nhà ở tạm. Ba tháng sau, nhà trường mới bố trí cho cô chỗ ở trong khu tập thể giáo viên. Khi chỗ ở vừa tạm ổn thì rào cản lớn nhất mà cô chưa hề nghĩ đến, chính tiếng mẹ đẻ.

Dù cùng là tiếng Khmer, tuy nhiên phương ngữ Trà Vinh và Tây Ninh có nhiều khác biệt khiến việc giao tiếp ban đầu không hề dễ dàng.

“Do chưa quen nên lúc đầu em nói họ không nghe được, còn khi họ nói em cũng không hiểu gì”, Cà Đi cười nhớ lại.

Từ đó, không ít phụ huynh bắt đầu nghi ngại khả năng giảng dạy của cô giáo trẻ. Không nản lòng, Cà Đi thường xuyên trò chuyện với người dân để làm quen cách phát âm và từ ngữ địa phương.

Do toàn tỉnh chỉ có ba trường triển khai chương trình dạy tiếng Khmer, khiến cơ hội trao đổi chuyên môn của nữ giáo viên cũng rất hạn chế.

Mỗi lớp học ở Hòa Đông có cả học sinh người Kinh lẫn Khmer nên tiết tiếng Khmer thường được bố trí vào cuối buổi. Sau giờ học chính khóa, chỉ hơn 10 học sinh ở lại tiếp tục học tiếng mẹ đẻ.

Theo chị Cà Đi, dạy tiếng Khmer không hề đơn giản. Hệ chữ có tới 68 nguyên âm và phụ âm, gần gấp ba lần tiếng Việt. Học sinh mất khoảng một năm rưỡi mới học xong bảng chữ, sau đó tiếp tục ghép vần. Để đọc, viết thành thạo thường phải mất khoảng ba năm.

“Có khi dạy xong bài sau thì học sinh đã quên mất bài trước, nên phải quay lại từ đầu, nếu không đủ kiên nhẫn sẽ rất dễ bỏ cuộc”, chị nói.

Năm nay đã lên lớp 11 nhưng Khe Thị Siêng vẫn nhớ như in những ngày đầu học tiếng mẹ đẻ cùng cô Cà Đi. Cha mẹ làm thuê, không có điều kiện kèm cặp, những ngày đầu đến lớp Siêng mặc cảm vì phải bắt đầu từ con số 0. Cà Đi dùng giáo án điện tử, trình chiếu hình ảnh, sử dụng video về văn hóa Khmer để các em dễ tiếp thu. Những từ khó được cô ghi âm bằng tiếng Việt, giúp các em dễ nhớ.

Sau gần 5 năm kiên trì, Siêng mới đọc, viết thành thạo, sau đó là một trong những học sinh giỏi của nữ giáo viên.

Thời điểm này, tại trường có anh Ốc Xà Quân làm bảo vệ nhà ở gần đó, lớn hơn Cà Đi 13 tuổi và chưa lập gia đình. Sau vài lần được các thầy cô mai mối, họ mới tìm hiểu nhau.

“Ảnh là con út trong gia đình có 9 anh chị em, hiền lành, siêng năng và biết lo cho người khác nên sau vài lần gặp em có cảm tình liền”, nữ giáo viên nhớ lại.

Sau hai năm quen nhau, họ lập gia đình, hiện có hai con trai.

Ngoài lương giáo viên và bảo vệ trường học, vợ chồng chị còn canh tác một ha lúa và khoai mì do cha mẹ cho. Vụ lúa chủ yếu đủ gạo ăn, còn khoai mì những năm được giá lãi khoảng 20 triệu đồng mỗi vụ.

Ông Đặng Công Xuân, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hòa Đông đánh giá, chị Cà Đi là giáo viên có chuyên môn vững, nhiều năm liền hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được UBND tỉnh tặng bằng khen. Nữ giáo viên cũng là chiến sĩ thi đua và giáo viên giỏi ở địa phương.

“Cô Cà Đi thường chủ động ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, truyền cảm hứng để học sinh thêm yêu tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình”, ông Xuân nói.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Tây Ninh, hiện toàn tỉnh có ba trường tiểu học tại xã Phước Vinh, Tân Phú và phường Bình Minh tổ chức dạy tiếng Khmer với tổng cộng 266 học sinh, trong đó chỉ có ba giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Trong tiếng Khmer, cái tên Phắt Cà Đi có nghĩa là chung thủy. Gần mười năm gắn bó với vùng biên, nữ giáo viên vẫn kiên trì với những lớp học chỉ vài chục học sinh.

“Mỗi đứa trẻ biết đọc, biết viết tiếng Khmer là thêm một phần văn hóa dân tộc được gìn giữ cho thế hệ mai sau”, chị chia sẻ.

Những lớp học nơi vùng biên Tây Ninh vẫn còn nhiều thiếu thốn và mỗi ngày đến trường của các em là cơ hội để tri thức và văn hóa được tiếp nối. Cùng Quỹ Hy Vọng, độc giả có thể chung tay cải thiện điều kiện học tập cho học sinh vùng khó.

Hoàng Nam

Dự án do Quỹ Hy vọng triển khai, với sự đồng hành của Vuihoc trong việc cung cấp học liệu số, tài khoản học trực tuyến và hỗ trợ học sinh làm quen với nền tảng. Tập đoàn FPT đồng hành tài trợ thiết bị phục vụ học tập như máy tính bảng, tai nghe.

Ngày 21/8, gần 400 học sinh Trường TH&THCS Vân Thủy, xã Chiến Thắng, tỉnh Lạng Sơn được tiếp cận thư viện điện tử với thiết bị và tài khoản học tập các môn Toán, Tiếng Việt, Tiếng Anh. Cán bộ Vuihoc hướng dẫn học sinh làm quen với thiết bị và nền tảng, giúp các em từng bước sử dụng công nghệ như một công cụ phục vụ việc học.

Tại những điểm trường đã triển khai trước đó, mô hình cho thấy sự thay đổi trong cách học sinh sử dụng không gian thư viện. Ở trường Tiểu học Trần Hưng Đạo, Quảng Nam, cô Nguyễn Thị Ngọc Huệ, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trước đây nhiều học sinh chưa thành thạo việc truy cập phần mềm hay đường link học tập. Sau khi được hướng dẫn trong các “Tiết đọc thư viện”, khoảng 90% học sinh đã có thể tự truy cập Vuihoc để vận dụng kiến thức bài học. Vào giờ ra chơi, 95% học sinh chủ động đến thư viện để học tập và tìm tòi.

Theo dữ liệu vận hành do Vuihoc cung cấp, các học liệu liên quan đến môn Toán được quan tâm và thực hành nhiều nhất khi sử dụng thư viện điện tử, tiếp đến là Tiếng Anh, Tiếng Việt, Khoa học tự nhiên.

Đại diện Vuihoc cho rằng khoảng cách địa lý không nên trở thành khoảng cách trong cơ hội tiếp cận tri thức. Việc đưa học liệu số đến trường học vùng khó, theo đó, không chỉ giúp học sinh có thêm công cụ học tập mà còn tạo điều kiện để các em làm quen với phương thức học tập mới.

Sau hơn ba năm triển khai, dự án đã đưa 120 thư viện đến 22 tỉnh, thành với hơn 70.000 học sinh tiếp cận mô hình. Tại các điểm trường, thiết bị điện tử được đặt trong không gian thư viện, kết hợp với sách và học liệu số để phục vụ việc đọc, học tập và thực hành trên nền tảng trực tuyến.

Năm 2026, Vuihoc 4.0 được tích hợp vào dự án, ứng dụng phương pháp Micro-learning và Mastery Learning. Nền tảng hiện có hơn 50.000 bài giảng và 350.000 câu hỏi luyện tập bám sát chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cung cấp nội dung theo từng cấp học. Học sinh được trao tài khoản có thể sử dụng để học, làm bài tập và theo dõi kết quả trên nền tảng.

Trong năm nay, dự án dự kiến triển khai thêm 40 thư viện điện tử, mang cơ hội tiếp cận nguồn học liệu số đến ít nhất 20.000 học sinh tại các địa phương như Điện Biên, Tuyên Quang, Gia Lai, Đà Nẵng, An Giang. Hành trình ấy đã được khởi động từ tháng 4 tại Vĩnh Long, với thư viện điện tử dành tặng hơn 600 học sinh Trường Tiểu học Đồng Phú A, xã An Bình.

Việc kết hợp thiết bị điện tử, sách và học liệu số nhằm tạo ra một không gian học tập có thể được sử dụng thường xuyên, thay vì chỉ dừng lại ở thời điểm trao tặng. Các tài khoản học trực tuyến tiếp tục được duy trì để học sinh học tập, thực hành và theo dõi tiến bộ sau khi chương trình được bàn giao.

Mô hình cũng phù hợp với định hướng chuyển đổi số ngành thư viện của Chính phủ, trong đó đặt mục tiêu ứng dụng công nghệ để mở rộng khả năng tiếp cận và sử dụng tài nguyên thông tin. Từ những thiết bị ban đầu đến hàng nghìn lượt học tập được ghi nhận, dự án hướng tới việc để công nghệ không chỉ xuất hiện trong một lần trao tặng, mà trở thành một phần của hành trình đọc, học và khám phá tri thức của học sinh tại những nơi còn hạn chế về điều kiện tiếp cận.

Quỳnh Anh – Thanh Nguyệt

“Năm nào nhà trường cũng bỏ tiền sữa chữa, trám trét các vết nứt nhưng do công trình quá cũ nên hiện không thể khắc phục được nữa”, ông Nguyễn Thanh Yên, Tổng phụ trách Đội Trường Tiểu học Triệu Thị Trinh, phường Thanh Điền nói khi đứng bên cạnh cụm hai nhà vệ sinh rộng khoảng 30 m2 được xây dựng từ 20 năm trước.

Tại khu nhà vệ sinh của học sinh, do hệ thống ống nước trước đây được thi công âm tường, qua nhiều năm bị rỉ khiến nhiều mảng vữa lớn bị thấm nước, bong tróc. Nền gạch cũng bị lún sâu khoảng 20 cm khiến nhiều đoạn tường bị nứt, mái tôn rỉ sét, nhiều lỗ thủng to bằng hai ngón tay. Bồn cầu nứt, vỡ, hệ thống cửa cũng hư hại. Phía ngoài, khu vực bồn rửa tay cũng xuống cấp nặng, rêu mọc đầy, hệ thống thoát nước thải cũng bị hư hỏng.

“Con mong nhà trường sớm sửa chữa, xây mới khu nhà vệ sinh để tụi con không bị ướt mỗi khi mùa mưa đến”, Nguyễn Ngô Thúy Vi, học sinh lớp 4A nói.

Kế bên, khu vệ sinh của các giáo viên cũng cùng chung số phận, mái và máng xối bị thấm, cỏ mọc um tùm. Tường nhà vừa quét vôi không lâu đã bị bong tróc do bị ẩm.

Bà Trần Thị Thanh Thúy, Hiệu trưởng cho hay, hiện trường có 185 học sinh, 14 cán bộ, giáo viên, với 14 phòng học, sáu phòng chức năng và bốn khu nhà vệ sinh. Ngoài khu vệ sinh xuống cấp, hiện trường chưa có nhà tắm, bếp ăn lẫn nhà công vụ.

Nhiều năm qua, thầy cô và học sinh nơi đây phải bơm nước giếng khoan dùng vì chưa có nước sạch tập trung. Ngoài ra, một số phòng chức năng, tường rào hiện cũng đã xuống cấp cần sơn sửa, khắc phục.

Cách đó 40 km, trường Tiểu học Hòa Đông (cơ sở 2), xã Phước Vinh thuộc xã vùng biên khó khăn. Cách trung tâm xã 12 km, ngôi trường này nằm gần hai sóc Chung Rúc, Tro Piang Sôm là nơi có nhiều đồng bào dân tộc Khmer sinh sống. Trường có 9 lớp với 15 giáo viên, hơn 200 học sinh, trong đó có 74 học sinh dân tộc Khmer, đa số phụ huynh đều làm nông, thuê mướn. Nhiều em thuộc hộ cận nghèo, cha mẹ ly hôn phải sống với ông bà, đời sống còn nhiều khó khăn.

Ông Đặng Công Xuân, hiệu trưởng trường cho biết, trường có 2 khu nhà vệ sinh cho học sinh và giáo viên, mỗi khu chỉ khoảng 10 m2 được xây hơn 10 năm trước đã cũ nát.

Tám năm trước, 10 dãy phòng học tại trường được xây mới nhưng không có hạng mục nhà vệ sinh ở hai đầu. Nhà trường vì thế phải bỏ chi phí sửa chữa lại nhà vệ sinh cũ vốn đã xuống cấp, nay lại càng thêm quá tải.

“Do nhà vệ sinh chật hẹp, lượng học sinh đông, mỗi giờ ra chơi các em phải xếp hàng chờ đi vệ sinh rất vất vả”, ông Xuân nói.

Hiện điểm trường này cũng chưa có bếp ăn, nhà tắm, còn dãy nhà công vụ giáo viên được xây dựng hàng chục năm trước hiện cũng đã xuống cấp, cần có kinh phí để cải tạo, sửa chữa.

Nhà trường cho biết đã nhiều lần kiến nghị nhà nước hỗ trợ kinh phí sửa chữa, nâng cấp nhưng đến nay vẫn chưa được xem xét.

Theo thống kê sơ bộ của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh, gần 40 trường tiểu học trên địa bàn có nhu cầu xây mới, sửa chữa công trình vệ sinh, chưa bao gồm các cấp học khác. Quỹ Hy vọng vừa qua phối hợp Sở khảo sát thực tế tại một số trường nhằm đánh giá hiện trạng cơ sở vật chất, xác định những khu vực ưu tiên để giải quyết khó khăn ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh và giáo viên.

Hoàng Nam

Giữa tháng 8, hơn chục học sinh lớp 4 Trường Tiểu học Bình Phong, phường Tân Ninh đang được giáo viên hướng dẫn vệ sinh, quét dọn khu vực nhà ăn của trường để chuẩn bị cho năm học mới.

Giữa trưa, dù có hệ thống quạt điện, căn nhà tiền chế lợp tôn rộng khoảng 100 m2 vẫn nóng hầm hập. Cạnh đó, gian bếp vách tôn rộng khoảng 30 m2 treo nhiều xoong, chảo. Khu vực bếp kê bằng gạch men và khung sắt, một số vách tôn đã hoen gỉ.

“Những khi bật bếp nấu ăn, nhiệt độ nóng gấp đôi nhưng chúng tôi phải cố gắng vì chưa có điều kiện nâng cấp”, hiệu trưởng Nguyễn Thị Thanh Vân cho biết.

Theo cô Vân, trường có 38 giáo viên, 20 lớp với 670 học sinh. Do nhiều phụ huynh là công nhân tại các xí nghiệp, không có thời gian đưa đón nên phải gửi con bán trú.

8 năm trước, nhà trường và phụ huynh đóng góp khoảng 40 triệu đồng để xây khu bếp và nhà ăn tiền chế lợp tôn phục vụ 50 học sinh. Qua thời gian, số lượng đăng ký bán trú tăng dần, hiện lên khoảng 300 em. Lượng học sinh đông khiến căn bếp trở nên chật chội, khu vực ăn uống không đủ chỗ nên giáo viên phải vất vả sắp xếp chỗ ngồi. Sau bữa ăn, bàn ghế phải thu dọn vào góc để có lối đi.Quảng cáo

“Thấy con ăn uống trong điều kiện chưa đảm bảo, chúng tôi rất xót và mong nhà trường sớm có nhà ăn mới”, anh Vũ Mạnh Long, 41 tuổi, phụ huynh học sinh lớp 4 nói.

Khảo sát của nhà trường cho thấy, năm học mới sẽ có thêm 100 học sinh đăng ký bán trú. Việc này khiến khu bếp và nhà ăn dự kiến quá tải trầm trọng hơn. Chi phí ước tính để xây mới khu vực nhà ăn và bếp hơn 500 triệu đồng, vượt quá khả năng của trường và phụ huynh. Cô Vân cho biết mong muốn các tổ chức, cá nhân hỗ trợ xây dựng bếp ăn đúng quy chuẩn để học sinh an tâm học tập.

Vừa, Quỹ Hy Vọng phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh khảo sát thực tế tại một số trường tiểu học trên địa bàn, nhằm đánh giá hiện trạng cơ sở vật chất, xác định những khó khăn ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh và giáo viên.

Qua khảo sát 12 điểm trường tiểu học ghi nhận một số trường đã tổ chức bán trú nhưng bếp ăn chỉ mang tính tạm thời hoặc chưa có nhà ăn đạt tiêu chuẩn.

Hoàng Nam