Cuộc sống của những đứa trẻ vùng cao xem trường là nhà

Những đứa trẻ thiếu vắng cha mẹ, coi trường là nhà tại xã Thượng Trạch nay đã có công trình vệ sinh, nhà tắm đạt chuẩn, không còn phải lên rừng, xuống suối vệ sinh cá nhân.

Thầy cô tại trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch và Điểm trường bản Bụt, trường Tiểu học số 1 Thượng Trạch đón nhận nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Các em mồ côi hoặc cha mẹ đi xa, dành hầu hết thời gian lớn lên bên bạn bè, thầy cô. Cuộc sống của những đứa trẻ xoay quanh mái trường giữa núi rừng Phong Nha – Kẻ Bàng.

Ngôi nhà của những đứa trẻ thiếu tình thương

Hầu hết học sinh trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch sẽ trở về nhà vào cuối tuần, hoặc 2-3 tuần một lần. Không giống các bạn, Đinh Chất (học sinh lớp 8) ở lại trường xuyên suốt thời gian học. Cậu bé nghẹn ngào kể lại, mẹ nói với em “nếu không có việc gì thì đừng về, ở trường với thầy cô; nếu cần, mẹ sẽ nhờ người đón về”. Nghe lời mẹ, trong ba năm học ở trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch, em gắn bó với mái trường như ngôi nhà thứ hai, chăm chỉ học tập, sinh hoạt cùng thầy cô vào cuối tuần, ngay cả khi các bạn đã về nhà với gia đình.

Đinh Chất mồ côi cha từ sớm, chỉ còn mẹ, bốn chị và hai em gái. Căn nhà nhỏ của em nằm sâu trong núi, được dựng lên bằng gỗ và đã mục nát. Mẹ không thể lo đủ cơm ăn cho cả bảy chị em, do đó, việc đến trường giống như “phao cứu sinh” cho những đứa trẻ.

“Ở nhà, em không có cơm ăn, nếu có cũng chỉ đủ một bữa ăn với măng. Không giống như ở trường, em được ăn ba bữa, có thịt, có cá, nên em lúc nào cũng nhớ lời mẹ dặn, ngoan ngoãn, nghe lời thầy cô, học tốt ở trường”, cậu bé dân tộc Bru-Vân Kiều nói.

Cách trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch ba kilomet, đi sâu hơn lên những bản làng bao quanh bởi núi đá, Điểm trường bản Bụt, trường Tiểu học số 1 Thượng Trạch, chỉ có 27 học sinh với ba lớp học, ba cô giáo. Tất cả các em đều có hoàn cảnh khó khăn, không đủ ăn, đủ mặc. Mỗi ngày, những đứa trẻ đến trường với chiếc bụng đói, chân không dép, không giày, quần áo chỗ sờn, chỗ rách.

Các cô giáo chia sẻ, học sinh của điểm trường “không đứa nào là không khó khăn”, nhưng có trường hợp đặc biệt là hai cậu cháu Đinh Trình và Đinh Linh.

Bản Bụt gần trường. Các cô tại điểm trường này thường xuyên ghé thăm nhà các em để vừa vận động bố mẹ đôn đốc con đi học, vừa mang chút đồ thiết yếu từ đồng bằng hỗ trợ gia đình. Cô Trần Thị Thuý Hà, một trong ba cô giáo của điểm trường, kể lại có lần ghé qua nhà, thấy lũ trẻ nheo nhóc, đứa lớn ôm đứa nhỏ, cùng nhau ăn chỗ nếp chấm muối, được bà, mẹ nấu sẵn cho cả ngày trước khi đi nương rẫy.

Từ những lần ghé thăm này, cô biết được hoàn cảnh của hai cậu cháu Đinh Linh và Đinh Trình. Mẹ của Đinh Linh không biết bố đứa trẻ là ai. Cô để con lại cho bà ngoại, mẹ của Đinh Trình, và sang bản khác lấy chồng. Vì vậy, hai cậu cháu sống trong gia đình 10 thành viên, bốn thế hệ, quanh năm túng thiếu.

Y Mom chia sẻ, Đinh Linh, Đinh Trình đi học, được các cô hỗ trợ chăm sóc, ở nhà bà bớt vất vả hơn.

Bà Y Mom, mẹ của Đinh Trình, cũng là bà của Đinh Linh, cùng chồng nuôi nấng nhiều con, cháu nhỏ.

Hằng ngày, hai em đều đi bộ đến lớp của để được cô Hà, vừa là giáo viên vừa là mẹ đỡ đầu, cho ăn thêm. Cô Hà kể, những đứa trẻ vùng cao không biết cách giao tiếp như người đồng bằng, không hiểu thế nào là thân thiết như ở nhà, nhưng hai cậu cháu Đinh Trình, Đinh Linh rất gần gũi với cô. Đinh Trình mỗi ngày sẽ tíu tít kể cô “hôm nay bố mang măng về, cả nhà ăn”, hay Đinh Linh khoe “mẹ từ bản bên về, đưa 200.000 đồng”.

“Có ngày, hai cậu cháu vừa đến lớp đã thấy khóc oà lên, gặng hỏi mới biết hai đứa đói quá. Từ đấy trong trường lúc nào cũng chuẩn bị trước ít cơm, ít mì tôm, nếu em nào đói quá, các cô bón cho mấy đứa ăn, sau đó mới bắt đầu học chữ”, cô giáo vùng cao chia sẻ thêm.

Cứ thế, trường học trở thành nhà cho những đứa trẻ vắng tình thương, thiếu điều kiện sống cơ bản. Các em học tập, sinh hoạt, phụ giúp mọi người xung quanh, coi bạn bè và thầy cô như bố mẹ, anh em trong nhà. Tuổi thơ của các em gắn liền với mái trường.

Cuộc sống mới, thói quen mới

Tuy đã đủ đầy hơn ở nhà rất nhiều, Đinh Chất và các bạn tại trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch vẫn gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Trường nằm sâu trong những dãy núi đá, mọi hoạt động vận chuyển vật liệu, xây dựng và kinh phí tu sửa đều khó khăn. Trường có công trình nhà vệ sinh nhưng đã xuống cấp trầm trọng, tắc nghẽn, thiếu nước liên tục, song, được tận dụng để làm nhà tắm.

Khi trường được Quỹ Hy Vọng cùng Opella Việt Nam, nhãn hàng men ống vi sinh Enterogermina trao tặng công trình vệ sinh và nhà tắm đạt chuẩn, các em mỗi ngày đều mong chờ được sử dụng.

Trước đó, Đinh Chất và bạn học đều phải tắm ở suối, sử dụng nhà vệ sinh cũ thường xuyên hỏng hóc. Tuy có thầy cô quan tâm, ăn uống đầy đủ, cuộc sống của em vẫn có nhiều bất tiện, da bị nổi mẩn hay đau bụng khi phải nhịn tiểu do quá ít phòng vệ sinh. Vì tắc nghẽn, mùi nhà vệ sinh còn bay vào phòng, ảnh hưởng đến thời gian học, nghỉ ngơi của em.

Sau khi tắm xong, Đinh Chất cùng các bạn sưởi, làm ấm người trước khi trở lại trường.

Ngày diễn ra Ngày hội Vệ sinh học đường, sự kiện bàn giao công trình, Đinh Chất dậy từ sáng sớm để sử dụng nhà tắm đầu tiên.

“Em vẫn thích tắm suối vì được bơi. Em bơi giỏi lắm, nhưng mùa đông tới, trước đây mỗi lần tắm suối xong phải lên bờ đốt lá, cành khô sưởi luôn, cũng ấm lên nhưng mùi khói khó chịu, mặc quần áo ướt đi xa, vẫn lạnh. Đợt nào tắm suối nhiều quá, em cũng dễ bị đau bụng. Giờ có nhà tắm rồi, em có thể tắm xong về phòng luôn”, cậu bé nói.

Thầy Nguyễn Văn Hảo – Phó hiệu trưởng nhà trường cũng chia sẻ, trước đây, các em sinh hoạt khó khăn. Mỗi khi cần bơm nước, trường phải dùng máy phát điện. Đầu năm nay, khu vực này mới có hệ thống lưới điện, pin năng lượng mặt trời. Với tình trạng cơ sở vật chất xuống cấp và điều kiện nước hạn chế, số học sinh được tắm tại trường rất ít.

“Mùa đông, để giữ vệ sinh cá nhân, các em vẫn phải ra suối tắm giặt. Trẻ con mà, đi bơi là chúng nó vẫn vui lắm, nhưng thầy cô nhìn rất xót xa, lo tụi nhỏ ốm, nên cũng cố gắng cải thiện từng chút một”, thầy Hảo cho hay.

Thiếu thốn như vậy, điều kiện vật chất của học sinh trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch vẫn là ước mơ của những đứa trẻ Điểm trường bản Bụt. Nơi đây chưa từng có nhà vệ sinh. Trước khi nhận công trình từ Quỹ Hy Vọng, cô giáo phải dắt các em ra khe suối để vệ sinh cá nhân.

Sau khi khảo sát các trường tại Quảng Trị, dự án đã trao tặng điểm trường Bản Bụt công trình vệ sinh mới, đạt chuẩn Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhằm giúp các em tiếp cận với nếp sống văn minh hơn, thay đổi thói quen sinh hoạt, từ đó, cải thiện sức khoẻ nói chung, tiêu hoá nói riêng.

“Trước kia, chúng tôi phải đi xuống khe suối khá xa trường, việc rửa cho các em cũng rất bất tiện, đặc biệt là những bạn nhỏ như lớp 1-2. Giờ có nhà vệ sinh, có bồn rửa rồi, học sinh sạch sẽ, mà các cô cũng nhàn hơn”, cô Hà nói.

Công trình gồm bốn khoang, đảm bảo đúng tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bao gồm phân khu riêng cho nam – nữ, bồn rửa tay, thiết bị vệ sinh đạt chuẩn, đảm bảo công suất sử dụng.

Bên cạnh tài trợ công trình vật chất, dự án còn phối hợp tổ chức các hoạt động giáo dục, nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh học đường cho học sinh. Các tài liệu hướng dẫn được biên soạn kèm theo, nhằm hình thành thói quen vệ sinh đúng từ nhà trường đến gia đình, cộng đồng.

Ngày đầu có công trình vệ sinh mới, khác với sự háo hức của các anh chị trường Bố Trạch, những đứa trẻ ở bản Bụt ngơ ngác, xen lẫn hồi hộp. Các em không biết căn nhà, những vật dụng này là gì. Ba cô giáo đã cầm tay từng bé để hướng dẫn ngồi ở đâu, xả nước thế nào và làm sao để dùng vòi nước, rửa tay đúng cách.

“Với học sinh ở đây, từng ngóc ngách trong công trình vệ sinh này đều mới lạ. Trong khi được cô hướng dẫn, nhiều em còn thấy rõ sự hồi hộp, nhưng hỏi vui không, đứa nào cũng ‘có’ vì không phải đi xa hay đội mưa ra suối nữa”, cô Hà nhớ lại.

Cơ sở vật chất mới tại trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch và Điểm trường Bản Bụt nằm trong dự án xây dựng 20 công trình vệ sinh và một nhà tắm do Quỹ Hy vọng và Opella Việt Nam, cùng nhãn hàng men ống vi sinh Enterogermina tài trợ tại huyện Bố Trạch, Quảng Bình (cũ, nay là xã Thượng Trạch, Quảng Trị).

2025 là năm thứ tư Opella Việt Nam đồng hành với dự án Vệ sinh học đường do Quỹ Hy vọng thực hiện, hướng tới mục tiêu cải thiện môi trường học tập tốt đẹp hơn cho trẻ em. Đơn vị đã cùng xây 80 công trình vệ sinh hỗ trợ trực tiếp hơn 26.500 học sinh và giáo viên ở Sơn La, Hà Giang, Yên Bái, Lai Châu và Quảng Bình (nay là Quảng Trị).

Bà Mai Thị Thanh Hương – Giám đốc Đối ngoại Opella Việt Nam chia sẻ, một trong những ưu tiên của công ty là tập trung vào vấn đề vệ sinh và nước sạch, cũng như là đảm bảo cho sức khỏe tiêu hóa cho trẻ em cả nước. Đó là lý do các hoạt động đồng hành trong năm nay của hai đơn vị được mở rộng, xây dựng cả nhà tắm cho trẻ em vùng cao.

“Trong tương lai, chúng tôi cam kết đồng hành cùng với Quỹ Hy Vọng trên các dự án liên quan tới vệ sinh và nước sạch”, bà Hương khẳng định.

Để chung tay cùng quỹ Hy vọng, độc giả có thể tìm hiểu tại đây.