‘Tết góp’ ở nơi lũ đi qua

Đăk Lăk – Giáp Tết nhưng căn nhà cấp bốn của bà Nguyễn Thị Khù, 74 tuổi, ở thôn Xuân Phú, xã Tuy An Đông chìm trong tĩnh lặng, khác hẳn vẻ náo nhiệt mọi năm.

Giờ này những năm trước, khoảng sân trước nhà đã rực vàng hoa cúc, sân sau nồng nàn mùi củ kiệu, hành muối và tiếng gà vịt đòi ăn. Năm nay, trước cửa chỉ còn trơ trọi bùn đất khô nứt nẻ. Trận lũ cuối tháng 11/2025 quét qua cuốn phăng đàn gà bà vỗ béo chờ Tết, vùi lấp vườn rau và làm hỏng toàn bộ hơn 10 bao thóc tích trữ. Số tiền dưỡng già ít ỏi, bà dốc sạch để trát lại những bức tường nứt toác.

Ngồi bệt xuống thềm, tay mân mê túi quà vừa nhận từ đoàn thiện nguyện, bà Khù bảo: “Tết năm nay là Tết góp”.

Xác định mất Tết, bà không ra chợ sắm sửa. Nhưng không khí xuân len lỏi vào nhà theo cách riêng từ những món đồ cứu trợ. Bà cẩn thận phân loại: gói bánh kẹo ngon nhất dâng lên bàn thờ gia tiên; chai dầu ăn, gói hạt nêm cất vào chạn chờ nấu mâm cúng tất niên. Thấy bà không có lá gói bánh tét, hàng xóm mang sang biếu ít lá chuối; người quen xã bên gửi tặng đôi gà cúng giao thừa. Mảnh vườn trước nhà, thay vì trồng hoa, bà xới đất gieo vài luống cải, mong có bát canh xanh ngày đầu năm. “Nhờ tấm lòng mọi người gom góp, già vẫn có cái Tết trọn vẹn”, bà nói.

Cách đó vài con ngõ, bà Đinh Thị Của, 65 tuổi, thở dài khi nhắc đến phiên chợ quê. Trước đây, cứ ngày 17, 22, 27 tháng Chạp, chợ thôn đông nghịt, tiếng chào mời râm ran. Năm nay chỉ còn cảnh vắng hoe, người bán nhiều hơn người mua. Gần 40 con gà – gia tài lớn nhất của vợ chồng bà – đã chết hết trong lũ. Vét cạn túi sửa nhà, ông bà chẳng còn tâm trí sắm Tết.

Trong khó khăn, tình làng nghĩa xóm lại sáng lên. Nhìn mấy cây đu đủ còn trái, bà Của hái xuống làm dưa món (dưa góp), chia mỗi nhà một hũ “ăn lấy thảo”. Nồi bánh tét, bà xin lá chuối từ người em ở vùng không ngập, tính toán gói xong sẽ biếu những hộ neo đơn mỗi nhà vài đòn. “Chỉ cần vài đòn bánh, bát dưa, thêm chậu cúc vạn thọ xin được là thành Tết”, bà nói.

Tại thôn Phú Hội, không khí “Tết góp” cũng lan tỏa. Sáng 6/2, bà Nguyễn Thị Hồng, 75 tuổi, khệ nệ xách túi quà gồm dầu ăn, nước mắm, hạt nêm từ nhà văn hóa thôn. Nhà thuộc diện hộ nghèo, lại bị tốc mái, bà Hồng nói “chưa bao giờ thấy cái Tết lạ lùng đến vậy”. So với trận lụt năm 2009 nước lên nhanh rút nhanh, cơn lũ năm 2025 vừa lớn vừa kéo dài khiến người dân kiệt quệ, không đủ sức gượng dậy tái thiết cuộc sống.

Dù thiếu thốn, bà vẫn san sẻ phần quà vừa nhận cho những hàng xóm không nằm trong danh sách hỗ trợ nhưng cùng chịu thiệt hại. “Người có gạo góp gạo, có mắm góp mắm. Tết không mâm cao cỗ đầy nhưng ấm tình nghĩa”, bà nói.

Theo thống kê của UBND xã Tuy An Đông, bão số 13 và mưa lũ cuối năm 2025 làm 12 người chết, sập hàng chục ngôi nhà. Bà Lê Ánh Nhị, Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã cho biết, không khí Tết năm nay rất trầm lắng.

Những năm trước, từ đầu tháng Chạp, đường làng ngõ xóm đã rực rỡ sắc hoa. Các làng nghề trồng hoa cúc, hoa vạn thọ hối hả xuất hàng. Năm nay, đi dọc trục đường chính, chỉ thấy những vệt bùn khô và những ngôi nhà đang sửa chữa dang dở.

“Các vựa hoa thất thu do cây giống chết, giá hoa tăng cao khiến người dân e ngại, không dám mua. Những hộ làm nghề truyền thống như bánh tráng, dưa muối cũng ngừng sản xuất vì vốn liếng đã trôi theo dòng nước”, bà Nhị nói.

Không chỉ sản xuất đình trệ, sức mua tại các chợ giảm sâu. Bà Nhị cho biết, người dân năm nay chủ yếu tận dụng quà từ thiện để ăn Tết. Các cửa tiệm hạn chế nhập hàng mới vì vắng khách. Dù vậy, điểm sáng trong bức tranh ảm đạm ấy là sự đoàn kết.

“Nhà nào có gì lại san sẻ, các hộ cùng nhau ‘góp’ lại để đón một cái Tết không trọn vẹn về vật chất nhưng đong đầy yêu thương”, bà Nhị nói.

Trong bức tranh chung nhiều gam màu tối, câu chuyện của gia đình chị Lê Thị Cẩm Phương, 28 tuổi, ở thôn Hà Yến ánh lên niềm hy vọng. Ngôi nhà vợ chồng chị đang ở là một trong 33 căn được xây dựng từ chiến dịch Quang Trung – chương trình hỗ trợ bà con mất nhà sau bão lũ.

Hai tháng trước, đứng trước đống đổ nát của cơ ngơi tích cóp bao năm, chị Phương suy sụp. Nhưng nay, được dọn vào nhà mới cao ráo, có gác lửng tránh lũ, chị rưng rưng. Nội thất bên trong cũng là sự “góp nhặt” từ cộng đồng: tivi, nồi cơm điện do đơn vị quân đội tặng; chăn màn của Mặt trận Tổ quốc; gạo bánh từ các đoàn thiện nguyện.

“Cái Tết này gia đình tôi không phải lo gì cả vì được mọi người gom góp cho. Nếu tự sức mình, chẳng biết bao giờ mới dựng lại được nhà để an tâm đón Tết”, chị Phương nói.

Quỹ Hy vọng – báo VnExpress đang thực hiện chương trình “Tết Hy Vọng” dành cho đồng bào bị thiệt hại bởi lũ lụt, người mù và các hộ có hoàn cảnh khó khăn.

Quỳnh Nguyễn