Xóm trọ của những đứa trẻ tự lớn ven rừng

Lâm Đồng – Khi sương mù bắt đầu tràn xuống thung lũng Liêng Hung, Giàng Thị Nú tất tả chạy đến cổng trường để đón các em về xóm trọ.

Khu trọ gồm 5 ngôi nhà vách ghép từ những tấm gỗ thưa, mái lợp tôn ở xã Đam Rông 2 là xóm trọ của hơn 30 đứa trẻ người Mông học ở trường THCS-THPT Võ Nguyên Giáp. Nhà các em ở trong bản thuộc tiểu khu 181, cách đó chừng 15 km. Nú, 13 tuổi và bốn đứa em phải rời nhà, tự thuê trọ để đi học.

Căn phòng trọ của chị em Nú rộng chừng 10 m2, giá thuê 400.000-600.000 đồng mỗi tháng. Bên trong không có vật dụng gì ngoài những chiếc cặp sách và túi nilon đựng quần áo treo trên vách. Giữa phòng, chiếc bếp ga mini rỉ sét là nơi Nú nấu bữa cơm chiều, thường chỉ có rau rừng và trứng rán.

“Mùa này gió thổi qua khe vách rất buốt, đêm đến mấy chị em phải nằm sát vào nhau”, Nú vừa nói vừa chia cơm. Đứa nhỏ nhất 5 tuổi, cầm thìa chưa vững, làm cơm rơi vãi xuống nền đất.

Để được đi học, những đứa trẻ như Nú phải rời bản từ tuổi mẫu giáo. Năm 5 tuổi, Nú ở ghép cùng các chị lớn. Lên cấp hai, em được mẹ thuê phòng riêng, giao trọng trách chăm sóc 4 em nhỏ, từ 5 đến 11 tuổi.

Công việc của cô chị cả bắt đầu lúc tan trường. Nú thay mẹ lo cơm nước, giặt giũ, bảo ban các em học bài. 19h, xóm trọ đồng loạt đóng cửa tắt đèn để tiết kiệm điện. Chủ trọ là người địa phương, sống ở nơi khác, nên giữa thung lũng biệt lập, những đứa trẻ phải tự xoay xở, bảo vệ nhau.

Tiểu khu 181, nơi gia đình Nú sinh sống, có hơn 160 hộ với 800 nhân khẩu, 100% là người Mông. Theo ông Thào Văn Phừ, Trưởng tiểu khu, nơi này cách trung tâm xã 15 km đường rừng, “ba không”: không điện, không sóng điện thoại, không trường học. Hơn 200 học sinh từ mầm non đến tiểu học buộc phải ra trung tâm thuê trọ.

“Nhiều phụ huynh lo lắng về sự an toàn khi con cái ở một mình, một số gia đình cho con nghỉ học vì không đủ điều kiện kinh tế để ở trọ”, ông Phừ nói.

Chị Ma Thị Chư, 31 tuổi, (mẹ của Nú) chia sẻ, những ngày đầu để con xa nhà, vợ chồng thức trắng đêm vì lo lắng. Để duy trì việc học cho 5 đứa con, chị và các phụ huynh khác thường xuyên tiếp tế thực phẩm, chủ yếu là trứng và các loại củ quả có thể để lâu. “Có gia đình còn dạy con cách tự trồng rau, nuôi gà ngay tại khu trọ để các con không bị đói”, chị Chư nói.

Thu nhập từ làm nông của gia đình khoảng 60-70 triệu đồng mỗi năm. Anh chị dành dụm 400.000 đồng trả tiền trọ, chưa kể tiền ăn, để các con được đi học và sớm “thoát cảnh nghèo bền bỉ như đời cha mẹ”.

Cuối tuần, vợ chồng chị thay nhau xuống trường đón con về nhà. Vào mùa mưa đường lầy lội, có khi vài tháng bọn trẻ mới được về nhà. “Nhiều lúc nhớ bố mẹ quá, mấy đứa lại lầm lũi tự đi bộ vượt rừng về bản”, chị Chư kể.

Cùng chung nỗi lo, anh Giàng Xia Mua, 43 tuổi, cũng có bốn con đang ở trọ. Đứa út 4 tuổi của anh hiện phải dựa vào sự đùm bọc của các anh chị lớn. “Đứa nhỏ phải tự lớn nhanh vì xa nhà sớm. Chúng tự ăn uống, tự bảo ban nhau ở khu trọ”, anh Mua nói. Với anh, mong ước lớn nhất là bản làng có trường học, để gia đình được đoàn viên và giảm bớt gánh nặng kinh phí.

Cô Hải Yến, Hiệu trưởng trường Tiểu học Liêng Srônh (xã Đam Rông 2) cho biết trường có gần 1000 học sinh, trong đó 134 em ở tiểu khu 181 phải thuê trọ. Nhà trường lập danh sách theo dõi, giáo viên thường xuyên ghé thăm để nắm tình hình. “Thỉnh thoảng có đồ ăn ngon, các cô cũng chia nhau mang tới phân phát cho học trò vì thương các em còn quá nhỏ đã phải sống xa nhà”, cô Yến nói.

Theo ông Trương Văn Sáng, Chủ tịch UBND xã Đam Rông 2, địa hình chia cắt và dân cư thưa thớt là thách thức lớn. Các khu như Tây Sơn, khu 179 đã có điểm trường, riêng tiểu khu 181 vẫn trắng hạ tầng do giao thông quá khó khăn. Chính quyền xã đã đề xuất ưu tiên đầu tư hạ tầng cho các tiểu khu trong nhiệm kỳ 2026-2030 để đường tìm chữ của học sinh bớt nhọc nhằn.

Chiều muộn, Vàng Thị Ha, 11 tuổi, tranh thủ chăm vườn rau nhỏ trước cửa phòng trọ rồi giặt giũ, lo cơm nước cho ba đứa em. Xa nhà, không có sóng điện thoại để gọi về cho bố mẹ, Ha chỉ mong đến cuối tuần.

“Xa nhà nhớ bố mẹ nhưng con vẫn thích được đi học, gặp bạn bè, thầy cô. Con ước ở bản có trường để bố mẹ không phải lo tiền trọ nữa”, cô bé nói.