Thầy giáo ‘khùng’ 26 năm xây trường trên núi

Đà Nẵng – Chứng kiến người dân vùng cao ăn sắn nhường cơm trắng cho giáo viên, thầy Nguyễn Trần Vỹ đã dành 26 năm bám bản, kêu gọi xây hơn 20 điểm trường.

Sáng 1/8, tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú (PTDTBT) Tiểu học Ngọc Linh, xã Trà Linh, TP Đà Nẵng, gần 400 học sinh chuẩn bị bước vào năm học mới. Thầy hiệu trưởng Nguyễn Trần Vỹ, 47 tuổi, hàng tuần vẫn dành 40 phút chạy xe máy vượt đường rừng vào hai điểm lẻ để kiểm tra.

“Ngày 1/8 luôn gợi cho tôi một ký ức đặc biệt”, thầy Vỹ nói.

Năm 2000, thầy giáo trẻ Nguyễn Trần Vỹ nhận quyết định về điểm trường Tú Nất, xã Trà Cang, huyện Nam Trà My, Quảng Nam (nay là xã Trà Tập, Đà Nẵng). Sau hai chuyến xe khách và hơn 6 tiếng đi bộ, anh dừng trước một căn lán tre lợp tôn, bao quanh là rừng rậm. “Lúc đó tôi bị bất ngờ. Đúng là có thầy, có trò là trường, nhưng cơ sở vật chất không có gì”, thầy Vỹ kể.

Những năm 2000, cứ đến ngày 1/8, giáo viên và học sinh Tú Nất lại vào rừng chặt tre, dựng lại lớp học sau mùa bão. Điện, đường giao thông, sóng điện thoại đều không có nên giáo viên cắm bản như bị cách ly hoàn toàn. Có lần con trai thầy Vỹ ốm nhập viện, gia đình phải viết thư tay nhờ người chuyển qua mấy chặng đường rừng mới đến tay. Nhận được tin, anh trở về thì con đã xuất viện.

Đồng lương ít, khoảng cách xa xôi khiến anh nhiều lần muốn chuyển công tác. Tuy nhiên, sự đùm bọc của người dân đã giữ anh lại. Thời đó, bản có phong trào “nuôi thầy cô”. Trưởng bản tính toán mỗi giáo viên cần bao nhiêu gạo rồi vận động bà con đóng góp. Học sinh trên đường tới lớp hái được ngọn rau rừng hay trái ớt cũng mang cho thầy, cô.

Năm thứ 8 thầy Vỹ cắm bản, một gia đình mời các giáo viên về nhà ăn tất niên. Chủ nhà luộc một con gà đãi khách. Khi các thầy xé thịt gà mang vào bếp để nấu cháo, họ thấy 5 đứa con của chủ nhà đang ăn nồi sắn luộc. “Bà con ăn sắn quen rồi, thầy cô ăn không quen đâu. Có gạo là phải để dành cho các thầy trước”, chủ nhà nói.

Các giáo viên lúc ấy mới hiểu ra những lon gạo trắng người dân mang đến trường chính là phần họ nhịn ăn để dành. Lại có dịp 20/11, một học trò lớp 4 ôm bịch gạo và con gà ướt đội mưa đến trường tặng thầy. Khoảnh khắc đó Nguyễn Trần Vỹ nhận ra mình không chỉ đi làm hưởng lương mà đang làm việc giữa một ân tình lớn.

Chứng kiến học trò thiếu thốn, thầy Vỹ bắt đầu đi xin tài trợ. Ban đầu, mỗi lần xuống núi anh xin khăn quàng đỏ, bút, vở, áo ấm từ Tỉnh đoàn. Năm 2011, khi được biệt phái về Phòng Giáo dục huyện và có Internet, anh kết nối với các nhóm thiện nguyện. Nhận thấy nhiều đoàn từ Hà Nội, TP HCM tốn hàng chục triệu đồng đi lại khảo sát điểm trường, anh đề nghị làm thay để dành phần tiền đó mua sách vở.

Câu lạc bộ Kết nối yêu thương Nam Trà My ra đời từ đó, quy tụ giáo viên và thanh niên địa phương. Các thành viên tự trích tiền lương sửa các lớp học nền đất. Về sau, thầy Vỹ thuyết phục các nhà tài trợ chuyển từ tặng quà “ăn một lần rồi hết” sang xây trường và làm nơi ở cho giáo viên.

Nhiều điểm trường nằm sâu trong núi, đường vào phải mở rừng nên khả năng thi công bị nghi ngờ. Thầy Vỹ dùng chính sức dân làm câu trả lời.

Tại điểm trường Trà Tập, công trình gồm hai phòng học và một phòng giáo viên được tài trợ 150 triệu đồng. Bà con phải cõng từng bao xi măng leo dốc 6-7 tiếng vào trường. “Để công trình hình thành, công sức người dân bỏ ra không kém tiền tài trợ”, anh nói.

Anh Nguyễn Hữu Huấn, đại diện Quỹ Vì yêu thương (TP HCM) – đơn vị đồng hành xây 9 điểm trường, cho biết nhóm giao thầy Vỹ toàn quyền quyết định địa điểm hỗ trợ nhờ khả năng huy động sức dân.

Người dân địa phương quen gọi Nguyễn Trần Vỹ là “Vỹ khùng”. Dù vợ con sống ở phố nhưng suốt 26 năm qua, anh vẫn rong ruổi khắp các ngọn núi để giám sát công trình. Đến nay, anh và cộng sự đã kết nối xây dựng hơn 40 phòng học kiên cố tại 20 điểm trường, 4 khu bán trú cùng các công trình dân sinh.

Năm 2016, anh được Thủ tướng tặng Bằng khen và nhận Giải thưởng Tình nguyện Quốc gia năm 2020. Trong các dự án, anh nhớ nhất lần kêu gọi được 25 triệu đồng lắp điện mặt trời cho bản. Đêm đóng điện, bộ biến áp rít lên khiến các thầy hoảng hốt tháo chạy ra sân vì sợ nổ. Khi định thần lại, cả điểm trường bừng sáng giữa đại ngàn. Dân bản ùa ra, sững sờ ngước nhìn ánh điện. Những nụ cười rạng ngời trong ánh mắt long lanh.

“Ngày xưa tôi chỉ ước có một lớp học kiên cố. Khi làm được điều đó cho con em dân bản, tôi thấy mình nhận về rất nhiều”, anh cho biết.

Lễ khởi công điểm trường Măng Priu – Trường PTDTBT TH Ngọc Linh, xã Trà Linh, TP Đà Nẵng, tháng 5/2026, với nguồn tài trợ từ Quỹ Hy Vọng, báo VnExpress. Đây là một trong các điểm trường nơi thầy Vỹ là hiệu trưởng.

Thầy Vỹ tham gia dựng nhà tạm giúp bà con làng Khe Chữ, xã Trà Vân, Nam Trà My sau sạt lở đất năm 2017 xóa sổ gần hết ngôi làng.

Lễ khánh thành điểm trường Lấp Loa, xã Trà Tập năm 2019.

Mỗi chuyến đi vào các bản, trong balo thầy Vỹ lúc nào cũng có bánh kẹo cho lũ trẻ. Trong hình là thầy với các em nhỏ ở làng Tak Pổ, xã Trà Tập.

Thầy Vỹ ăn tạm bát mỳ sau khi cùng các thầy cô giáo hoàn thiện nền hành lang điểm trường Răng Dí năm 2017. Điểm này khánh thành tháng 9/2016 nhưng do thiếu cát, các cô trò ở đây phải lấy từng tô cát ở suối để dành đến tháng 3/2017 mới đủ để hoàn thiện hành lang.

Phan Dương